Το 2024, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Ατυχημάτων του οργανισμού Safe Water Sports, που συγκέντρωσε σε συνεργασία με το Υπ. Ναυτιλίας, το Λιμενικό Σώμα και την Ελληνική Αστυνομία, 395 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στο υδάτινο περιβάλλον της χώρας. Από αυτούς, οι 388 πνιγμοί σημειώθηκαν στη θάλασσα, αριθμός μεν μειωμένος κατά 10 σε σχέση με το 2023, ωστόσο ιδιαίτερα ανησυχητικός και οι υπόλοιποι επτά θάνατοι, καταγράφηκαν σε λίμνες, ποτάμια και κολυμβητικές δεξαμενές.
Η ναυαγοσωστική κάλυψη ανήλθε το 2024 στο 93%, παρουσιάζοντας αύξηση 2% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, δείγμα προόδου. Το 2025, για το πρώτο εξάμηνο, τα στοιχεία δείχνουν περαιτέρω βελτίωση. Καταγράφηκαν 91 θανάσιμα ατυχήματα στη θάλασσα, αριθμός μειωμένος κατά 23% σε σχέση με το ίδιο διάστημα του 2024. Από αυτούς, οι 71 ήταν άνω των 60 ετών και οι 60 ήταν άνδρες. Η ναυαγοσωστική κάλυψη μέχρι στιγμής, για το 2025 φτάνει το 88%.
Ο ιδρυτής και πρόεδρος του Safe Water Sports, Δρ Παναγιώτης Πασχαλάκης, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, τονίζει πως «η πρόληψη αποτελεί θεμέλιο της προσπάθειας για την ενίσχυση της ασφάλειας στο υδάτινο περιβάλλον» και επισημαίνει τη σημασία της εκπαίδευσης από μικρή ηλικία, «η στοχευμένη ενημέρωση, η εκπαίδευση και η συνεργασία όλων των φορέων αποδίδουν και σώζουν ζωές και αυτό φαίνεται από τη μείωση των ατυχημάτων ως αποτέλεσμα συλλογικής προσπάθειας».
Η συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων, το 68%, ήταν άνδρες, ενώ το 83%, ήταν άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών. Η ηλικιακή αυτή κατανομή, καταδεικνύει ότι η τρίτη ηλικία αποτελεί την πιο ευάλωτη πληθυσμιακή ομάδα, είτε λόγω μειωμένων φυσικών ικανοτήτων, είτε λόγω ελλιπούς επίγνωσης των κινδύνων. Δυστυχώς, δύο θανάσιμα περιστατικά αφορούσαν και παιδιά, ενώ σε ατυχήματα με θαλάσσια σπορ καταγράφηκαν 14 τραυματισμοί, εκ των οποίων οι έξι αφορούσαν επίσης ανηλίκους.
«Λαμβάνοντας τα στοιχεία αυτά, έχουμε ήδη ξεκινήσει μια στοχευμένη ενημερωτική καμπάνια σε συνεργασία με το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, το Λιμενικό Σώμα, το Υπουργείο Υγείας και τον ΕΟΔΥ, με σκοπό την παροχή συμβουλών και οδηγιών πρόληψης για τις μεγαλύτερες ηλικίες. Η ενίσχυση της ενημέρωσης, η καλλιέργεια συνείδησης κινδύνου και η προώθηση της υπεύθυνης συμπεριφοράς αποτελούν τον δρόμο προς την ουσιαστική μείωση των ατυχημάτων στο νερό», υπογραμμίζει ο κ Πασχαλάκης.
Από την πλευρά του ο διευθυντής της ελληνικής ναυαγοσωστικής ακαδημίας (ΕΚΑΝ) Νίκος Γιοβανίδης, εξήγησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι, «ο κυριότερος λόγος που δεν υπάρχουν ναυαγοσώστες από την 1η Ιουνίου στις ελληνικές ακτές, είναι οι καθυστερήσεις των δήμων που αργούν να κάνουν τους διαγωνισμούς. Τα έργα τα ναυαγοσωστικά είναι πάρα πολύ δύσκολα και πάρα πολύ μεγάλα, σε μέγεθος και σε δαπάνες. Θα πρέπει κάθε δήμος να έχει ολοκληρώσει μέχρι τον Οκτώβριο του περασμένου έτους τη διαδικασία του διαγωνισμού, ώστε να επιλύονται τα προβλήματα που προκύπτουν, όπως η εύρεση και ενοικίαση κατοικιών, χωρίς να χρειάζεται οι ναυαγοσώστες να δαπανούν τεράστια ποσά».
«Επίσης, την τελευταία στιγμή είναι αδύνατο να οργανωθεί η ναυαγοσωστική ομάδα και η σχολή που θα αναλάβει την υπηρεσία. Με μεγαλύτερο ποσοστό των διαγωνισμών να γίνονται τον Μάιο και ένα σοβαρό ποσοστό μετά την 1η Ιουνίου που ήδη έχει αρχίσει η σεζόν. Δύσκολη όμως, είναι και η διαδικασία για να γίνει κάποιος ναυαγοσώστης, είναι τεράστια γραφειοκρατική και υπερβολικά περίπλοκη διαδικασία», σημείωσε ο κ. Γιοβανίδης.
«Η πρόσληψη του προσωπικού για τη ναυαγοσωστική κάλυψη των ακτών γίνεται από τους δήμους, αφού όμως πρώτα οι Λιμενικές Αρχές εκδώσουν απόφαση για το ωράριο κάλυψης κάθε ακτής με ναυαγοσώστες», επισημαίνει ο δήμαρχος Αλίμου, Ανδρέας Κονδύλης και τονίζει πως, «αυτό οδηγεί συχνά στο να ολοκληρώνονται οι διαδικασίες πρόσληψης από τους Δήμους με καθυστέρηση, ακόμα και μετά την 1η Ιουνίου».
«Η κατάσταση θα βελτιωθεί σημαντικά αν το Λιμενικό αποφασίζει πολύ νωρίς, στην αρχή κάθε έτους, για το ωράριο ναυαγοσωστικής κάλυψης κάθε ακτής και ενημερώνει άμεσα τον δήμο. Αν επιτραπεί στους δήμους να εκκινούν τις διαδικασίες πρόσληψης του εποχικού προσωπικού από την 1η Ιανουαρίου κάθε έτους και μαζί με την απόφαση του Λιμενικού για το ωράριο κάλυψης κάθε ακτής, αυτομάτως υπολογίζεται και η αντίστοιχη δαπάνη, ώστε να αποδίδεται στο σύνολο της στον δήμο από το Υπουργείο Εσωτερικών. Μόνο με τον τρόπο αυτόν, δεν θα προκύπτουν τα οικονομικά προβλήματα για τη ναυαγοσωστική κάλυψη των ακτών, που σήμερα αντιμετωπίζουν οι Δήμοι», εξηγεί ο δήμαρχος Αλίμου.
Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης Πνιγμού
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης Πνιγμού, που καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 2021, ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) ενημερώνει το κοινό για τα νεότερα επιδημιολογικά δεδομένα των πνιγμών και τονίζει ότι σχεδόν όλοι οι θάνατοι από πνιγμό μπορούν να προληφθούν.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), περισσότεροι από 30 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους από πνιγμό κάθε ώρα, κάθε ημέρα, παγκοσμίως. Περίπου οι μισοί από αυτούς είναι κάτω των 29 ετών, ενώ το ¼ αυτών των θανάτων αφορά παιδιά κάτω των 5 ετών. Στην πρόσφατη έκθεση του ΠΟΥ σχετικά με την παγκόσμια κατάσταση για την πρόληψη των πνιγμών, στην οποία συμμετείχε ο ΕΟΔΥ, καταγράφεται σημαντική μείωση παγκοσμίως της συχνότητας των πνιγμών κατά 38% από το 2000 (από 6,1 σε 3,8 πνιγμούς ανά 100.000 πληθυσμού). Παρόλα αυτά, η πρόοδος χαρακτηρίζεται αργή και ανεπαρκής για την αντιμετώπιση του προβλήματος σε παγκόσμιο επίπεδο.
Στην Ελλάδα, η συχνότητα των πνιγμών εκτιμάται στους 3,6 ανά 100.000 πληθυσμού. Κατά μέσο όρο, την τελευταία πενταετία, 357 άνθρωποι χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους στο υδάτινο περιβάλλον της χώρας μας σε δραστηριότητες αναψυχής, σύμφωνα με τα δεδομένα του Παρατηρητηρίου Ατυχημάτων του Μη Κερδοσκοπικού Οργανισμού Safe Water Sports, με τον οποίο ο ΕΟΔΥ συνεργάζεται μέσω της ανάληψης κοινών πρωτοβουλιών για τη μείωση των πνιγμών. Η συντριπτική πλειονότητα των θανάτων συμβαίνει στη θάλασσα (99%) ενώ το 70% των θυμάτων είναι άνδρες. Κατά μέσο όρο, 72% αυτών των θανάτων οφείλονται σε πνιγμό, 16% σε μην προσδιορισμένα αίτια, 11% σε παθολογικά αίτια και 1% σε ατυχήματα. Η πλέον ευάλωτη ηλικιακή ομάδα είναι τα άτομα άνω των 60 ετών, τα οποία αντιστοιχούν στο 81% των θανάτων στη χώρα μας.
Ειδικότερα, το 2024, 395 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στο υδάτινο περιβάλλον της χώρας μας συμμετέχοντας σε δραστηριότητες αναψυχής (κολύμβηση, υδάτινα σπορ, υδάτινες δραστηριότητες αναψυχής). Από τους 395, οι 388 έχασαν τη ζωή τους στη θάλασσα, ενώ οι υπόλοιποι 7 στα εσωτερικά ύδατα της χώρας (λίμνες, ποτάμια, κολυμβητικές δεξαμενές κλπ). Η συντριπτική πλειονότητα των θανάσιμων ατυχημάτων (98%) στη θάλασσα συνέβη κοντά στην ακτή και όχι στην ανοικτή θάλασσα, κατά τη διάρκεια κολύμβησης (95%), ενώ το 66% των θανάσιμων ατυχημάτων κατά την κολύμβηση συνέβησαν σε παραλίες μη φυλασσόμενες από ναυαγοσώστη. Ο μήνας με τα περισσότερα θανάσιμα ατυχήματα ήταν ο Ιούλιος (33%) ακολουθούμενος από τον Ιούνιο (21%), ενώ εντός των χρονικών διαστημάτων 08:00-10:00, 12:00-13:00 και 14:00-15:00 καταγράφηκαν τα περισσότερα θανάσιμα ατυχήματα (11% σε έκαστο), τις ώρες που η προσέλευση στις παραλίες είναι αυξημένη.
Ο ΕΟΔΥ συμβουλεύει το κοινό:
– Μαθαίνουμε κολύμβηση και ενισχύουμε την κολυμβητική παιδεία των παιδιών
– Αποφεύγουμε να κολυμπάμε μόνοι αλλά πάντα με παρέα
– Μπαίνουμε και βγαίνουμε σταδιακά από το νερό
– Κολυμπάμε πάντα παράλληλα με την ακτή, όπου πατάμε και όχι μέχρι εξάντλησης
– Κολυμπάμε μόνο αν έχουν περάσει 2-3 ώρες μετά την κατανάλωση φαγητού ή ποτού
– Αποφεύγουμε να κολυμπάμε σε άγνωστα νερά
– Δεν υπερεκτιμούμε τις δυνάμεις μας και έχουμε πάντα ένα πλευστό μέσο όταν πάμε στα βαθιά (πχ σωσίβιο, μακαρόνι)
– Συμβουλευόμαστε πάντα τον γιατρό μας, εάν έχουμε χρόνια προβλήματα υγείας
– Επιβλέπουμε αδιάλειπτα τα μικρά παιδιά
– Προτιμάμε παραλίες με ναυαγοσώστη
«Η κολύμβηση προάγει τη σωματική και ψυχική ευεξία του ανθρώπου μέσω της βελτίωσης της καρδιοαναπνευστικής λειτουργίας, της ισορροπίας, της ποιότητας του ύπνου, της ενίσχυσης της ευλυγισίας, της προστασίας των αρθρώσεων, της μυικής ενδυνάμωσης, του ελέγχου του βάρους, καθώς και της αντιμετώπισης του άγχους. Ας απολαύσουμε τα οφέλη της κολύμβησης και της θάλασσας, ακολουθώντας τους παραπάνω βασικούς κανόνες ασφαλείας και προλαμβάνοντας τον πνιγμό, που μπορεί να συμβεί σε μόλις 20-60 δευτερόλεπτα και σε βάθος μόλις 5 εκατοστών νερού», αναφέρει ο ΕΟΔΥ.
Παροτρύνει το κοινό να συνδεθεί στη δωρεάν ηλεκτρονική εφαρμογή του Safe Water Sports, διαθέσιμη μέσω του διαδικτύου όσο και μέσω των εφαρμογών (Apps) για φορητές συσκευές για πληροφορίες σχετικά με τα χαρακτηριστικά ασφαλείας (πχ αν έχουν ναυαγοσώστη, βαθιά/ρηχά νερά, κλπ), περισσότερων από 3.400 παραλιών σε Ελλάδα και Κύπρο, τις νόμιμες επιχειρήσεις εκμίσθωσης θαλάσσιων σπορ, όλα τα νοσοκομεία, τα κέντρα υγείας και τα λιμεναρχεία με πλήρη στοιχεία επικοινωνίας, τους ισχύοντες κανονισμούς ασφάλειας για κάθε θαλάσσιο σπορ και δραστηριότητα στη θάλασσα.
Αλκοόλ και κολύμβηση δεν αναμειγνύονται!
Με αφορμή τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Πρόληψης Πνιγμών, σημαντικοί οργανισμοί μας θυμίζουν ότι η πανδημία του πνιγμού είναι διαχρονική και προτείνουν απλές συμβουλές για την προστασία των πολιτών που δραστηριοποιούνται εντός κα γύρω από υδάτινο περιβάλλον.
Μια σειρά οργανισμών δημόσιας υγείας, διάσωσης και αθλητισμού ένωσαν την φωνή τους για να ευαισθητοποιήσουν έγκαιρα τους πολίτες και να υπενθυμίσουν βασικές συμβουλές που μπορούν να προστατεύσουν από πνιγμό.
Η Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης Πνιγμών αποτελεί ευκαιρία για να θυμηθούμε ότι ο πνιγμός αποτελεί κρυφή και υποτιμημένη αιτία θανάτου. Ορισμένα χαρακτηριστικά που πρέπει να γνωρίζουμε για τον πνιγμό είναι:
– Περίπου 1.2 εκατομμύρια θανατηφόροι πνιγμοί πραγματοποιούνται ετησίως στον πλανήτη, δηλαδή ένας κάθε 30 δευτερόλεπτα (International Life Saving Federation).
– Η Ελλάδα κατατάσσεται 5η σε θανατηφόρους πνιγμούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 28 κρατών-μελών (Eurostat 2016) και 39η σε σύνολο 119 χωρών (World Health Organization 2014).
– Σε κάθε θανατηφόρο πνιγμό αντιστοιχούν 4-10 μη θανατηφόροι πνιγμοί που δυνητικά μπορεί να προκαλέσουν δυσμενείς νομικές, κοινωνικές, οικονομικές και επαγγελματικές επιπτώσεις στο άτομο, την οικογένεια, τις λουτρικές εγκαταστάσεις, το ναυαγοσώστη και το κράτος (Avramidis, 2009).
– Το θύμα πνιγμού σπανίως καλεί σε “βοήθεια”. Ο εντοπισμός του από τον δυνητικό διασώστη βασίζεται σε οπτικά και όχι ηχητικά ερεθίσματα.
– Όταν ο γονέας είναι στο νερό και απέχει από το παιδί όσο το άνοιγμα των χεριών του, στην πραγματικότητα έχει ήδη απομακρυνθεί αρκετά (Royal Life Saving Society Canada 2021).
– Η βύθιση στο νερό διαρκεί περίπου 1 λεπτό για τους ενήλικες και 20 δευτερόλεπτα για τα παιδιά (Pia 1970), δηλαδή όσο μια τηλεφωνική κλήση ή η αποστολή ενός SMS.
– “Εσωτερικοί θόρυβοι” όπως σκέψεις και συναισθήματα διασπούν την προσοχή του ναυαγοσώστη (Griffiths and Griffiths, 2013).
– Tο 74% των πνιγμών πραγματοποιούνται σε τοποθεσίες που δεν υπάρχει δυνατότητα βοήθειας. Συγκεκριμένα συμβαίνει στις μη οργανωμένες (65%) και στις παραλίες που είχε ολοκληρώσει την υπηρεσία του (9%) ο ναυαγοσώστης (Safe Water Sports & Υπουργείο Ναυτιλίας, 2017-2019).
– Το 55% των πνιγμών πραγματοποιείται στα πρώτα 3 μέτρα από την ακτή, όταν δηλαδή το βάθος ξεπερνάει το ύψος ενός ανθρώπου (Stallman, 2008), το 90% στα πρώτα 10 μέτρα (Orlowski & Szpilman, 2001) και σπάνια μακρύτερα από τα 50 μέτρα από την ακτή (Surf Life Saving Association Australia, 1985).
Όλοι οφείλουν να εφαρμόζουν βασικούς κανόνες ασφαλείας:
– Να επιτηρείς πάντα τα παιδιά κοντά στο νερό
– Κολύμπα παράλληλα με την ακτή
– Κολύμπα 3 ώρες μετά το φαγητό
– Απέφυγε την κατανάλωση αλκοόλ
– Μην υπερεκτιμάς τις δυνάμεις σου
– Ακολούθησε τις συμβουλές του ναυαγοσώστη
Μάθε κολύμβηση, πρώτη βοήθεια και αθλητική ναυαγοσωστική
Την ενημέρωση προσφέρουν οι ακόλουθοι οργανισμοί:
– Ένωση Αθλητικής Ναυαγοσωστικής Ελλάδος
– International Swimming Hall of Fame
– International Life Saving Federation
– International Life Saving Federation of Europe
– International Federation of Swimming Teachers’ Association
– Σύλλογος Ελλήνων Ολυμπιονικών
– Σχολή Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού – Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
– Mediterranean Lifesaving Confederation