Στην Πρόσκληση, την οποία υπέγραψε ο υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος, καλούνται οι παραπάνω φορείς, να υποβάλουν προτάσεις, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν για έργα με στόχο την αντιμετώπιση του φαινομένου της λειψυδρίας μέσω της βελτίωσης του επιπέδου διαχείρισης των υδάτων και των υποδομών παροχής πόσιμου νερού.
Ειδικότερα, με την παρούσα πρόσκληση χρηματοδοτούνται αποκλειστικά οι παρακάτω δράσεις:
– Ανόρυξη νέων ή αναβάθμιση υφιστάμενων υδρευτικών γεωτρήσεων.
– Υπηρεσία παροχής αφαλατωμένου νερού μέσω ενοικίασης συστημάτων αφαλάτωσης.
Κάθε δυνητικός δικαιούχος έχει δικαίωμα υποβολής μίας μόνο πρότασης μέχρι του ποσού των 150.000 ευρώ.
Διευκρινίζεται ότι οι Δήμοι των Περιφερειών Ιονίων Νήσων, Νοτίου Αιγαίου και Βορείου Αιγαίου, που εξαιρούνται από την παρούσα πρόσκληση, θα χρηματοδοτηθούν από αντίστοιχη δράση του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής.
ΕΥΔΑΠ: Έντονο το πρόβλημα της λειψυδρίας στην Αττική
Η παρατεταμένη ανομβρία έχει δημιουργήσει προβλήματα λειψυδρίας σε ολόκληρη τη χώρα, με την Αττική να είναι από τις περιοχές που έχουν πληγεί ιδιαίτερα. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, στους τέσσερις ταμιευτήρες που τροφοδοτούν την Αττική (Εύηνο, Μόρνο, Υλίκη και, φυσικά, Λίμνη Μαραθώνα) το έλλειμμα νερού έχει φτάσει τα 400.000.000 κυβικά μέτρα συνολικά την τελευταία διετία και η ΕΥΔΑΠ ενεργοποιεί εναλλακτικές λύσεις και αναλαμβάνει πρωτοβουλίες προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα.
Όπως τονίζουν στελέχη της εταιρείας, το πρόβλημα εντείνεται διότι, παράλληλα με την παρατηρούμενη έλλειψη σε νερό, δυστυχώς παρατηρείται την ίδια στιγμή και αύξηση 8-10% στην κατανάλωσή του, σε σχέση με πέρυσι.
Η ΕΥΔΑΠ έχει ξεκινήσει εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού με κεντρικό σύνθημα «Θες νερό; Κλείσε τη βρύση!». Στην ιστοσελίδα της, παρέχονται οδηγίες με μικρές αλλαγές στην καθημερινότητά μας οι οποίες, αθροιστικά, μπορούν να συνεισφέρουν σε σημαντικό βαθμό στην αντιμετώπιση του προβλήματος.
Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της εταιρείας: «Πίνουμε Νερό στο Όνομά σου… Γιατί Κλείνεις τη Βρύση! Μια μικρή κίνηση, που μπορεί φέρει τη μεγάλη αλλαγή. Τα τελευταία χρόνια, παρατηρούνται έντονα φαινόμενα ξηρασίας και ανομβρίας, που σε συνδυασμό με την αύξηση των επιπέδων θερμοκρασίας και σκόνης του φετινού καλοκαιριού, έχουν φέρει στο προσκήνιο την ανάγκη για δράση με σκοπό τον περιορισμό της σπατάλης νερού».
Στην ΕΥΔΑΠ, ήδη, ενεργούνε προληπτικά, αναπτύσσοντας ένα δεκαετές επενδυτικό πλάνο με έμφαση στα έργα εξοικονόμησης, επαναχρησιμοποίησης νερού και αναβάθμισης των δικτύων, ώστε να εξασφαλιστεί η βέλτιστη αξιοποίηση του πιο πολύτιμου αγαθού για τη ζωή.
– Έργα βελτιστοποίησης της λειτουργίας του δικτύου ύδρευσης, που περιλαμβάνουν αντικαταστάσεις, βέλτιστη διαχείριση πίεσης, επισκευή διαρροών (σταδιακή αντικατάσταση 840 χλμ. αγωγών)
– Εγκατάσταση έξυπνων οικιακών μετρητών
– Έργα για την επαναχρησιμοποίηση του ανακυκλωμένου νερού των ΚΕΛ Ανατολικής Αττικής
– Επεμβάσεις στο Αδριάνειο Υδραγωγείο (τοποθέτηση 3,5 χλμ. δικτύου άρδευσης)
– Συνεργασία με τους Αγροτικούς Συνεταιρισμούς για βιώσιμη άρδευση με ανακυκλωμένο νερό.
Και καταλήγει η ανακοίνωση:
«Είναι καιρός να αλλάξουμε όλοι συνήθειες.
Να δράσουμε αποφασιστικά, για να προστατεύσουμε τον πολυτιμότερο μας πόρο… το Νερό!
Ο καθένας από εμάς μπορεί να κάνει τη διαφορά, για να διασφαλίσουμε, όλοι μαζί, τα διαθέσιμα αποθέματα νερού και να προλάβουμε τις επιπτώσεις μιας πιθανής λειψυδρίας».
Προτροπή Δήμων στους πολίτες για οικονομία στη χρήση του νερού
Διάφοροι Δήμοι της Αττικής έχουν προχωρήσει στην προτροπή των πολιτών για οικονομία στη χρήση του νερού.
Ο Δήμος Μαραθώνος, παρότι το μεγάλο και περίπλοκο έργο της αποχέτευσης είναι σε εξέλιξη, καταβάλλει κάθε προσπάθεια προς την κατεύθυνση της εξοικονόμησης νερού. Η τηλεμετρία υδάτων και η τοποθέτηση χιλιάδων έξυπνων μετρητών, που έχει ήδη ξεκινήσει, θα βοηθήσει σημαντικά σ’ αυτόν τον τομέα, ενώ, ως σήμερα, έχουν αναβαθμιστεί πολλά χιλιόμετρα πεπαλαιωμένων αγωγών υδροδότησης, έργο που, σταδιακά, θα καλύψει όλες τις Δημοτικές Κοινότητες.
Παράλληλα, εντείνει τις προσπάθειες για σύνδεση και της Δημοτικής Ενότητας Γραμματικού με το δίκτυο της ΕΥΔΑΠ, ενώ έχουνε επίμονα ζητήσει έκτακτη χρηματοδότηση προκειμένου να βρεθεί οριστική λύση στο ζήτημα της σταθερής και απρόσκοπτης παροχής νερού σε όλη τη Δημοτική Κοινότητα Βαρνάβα.
Πέρα από τα προαναφερθέντα, με δεδομένο και ότι οι προγνώσεις δεν είναι μέχρι στιγμής ενθαρρυντικές ως προς τις μετεωρολογικές συνθήκες το προσεχές χρονικό διάστημα, ο Δήμος Μαραθώνος, για μια ακόμη φορά, απευθύνει έκκληση στους πολίτες -αλλά και τους πολυάριθμους επισκέπτες της περιοχής τους θερινούς μήνες και ιδιαίτερα τα Σαββατοκύριακα- να συνεισφέρουν σ’ αυτή την κρίσιμη προσπάθεια.
Ανοίγουμε τη βρύση με σύνεση και υπευθυνότητα, αποφεύγουμε μη απαραίτητες χρήσεις και κάθε είδους σπατάλη. Το πρόβλημα είναι όλων μας, όλοι μας μπορούμε -και πρέπει- να βοηθήσουμε και στη διαχείρισή του.
Ο Δήμαρχος Παιανίας κ. Ισίδωρος Μάδης απευθύνει ανοιχτή επιστολή προς τους κατοίκους Παιανίας και Γλυκών Νερών:
«Αυτό το καλοκαίρι καλούμαστε όλοι να αντιμετωπίσουμε μία μεγάλη πρόκληση σε ό,τι αφορά την επάρκεια και την διαχείριση του νερού. Η ανομβρία και η έλλειψη χιονόπτωσης των τελευταίων ετών οδήγησαν στην μειωμένη εισροή νερού στους ταμιευτήρες.
Την ίδια ώρα και από τις αρχές του έτους καταγράφεται μια σημαντική και άκρως ανησυχητική αύξηση στην κατανάλωση. Οι ιδιαίτερες καιρικές συνθήκες, ο πρόωρος και παρατεταμένος καύσωνας έπαιξαν και παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της κατανάλωσης.
Είναι χαρακτηριστικό ότι εκτός από τις πρόωρες ημέρες καύσωνα και η ενοχλητική σκόνη των τελευταίων μηνών, υποχρέωσαν να βρισκόμαστε πολύ συχνά με το λάστιχο στο χέρι, ώστε να καθαρίζουμε αυτοκίνητα, μπαλκόνια, αυλές και πεζοδρόμια.
Μόνο τον Ιούνιο 2024 η κατανάλωση στον Δήμο Παιανίας αυξήθηκε πάνω από 20% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας.
Η καλοκαιρινή περίοδος αναμένεται παρατεταμένη οπότε πλέον είναι μονόδρομος να υιοθετήσουμε το μήνυμα ‘Θες νερό; Κλείσε τη βρύση!’. Να χρησιμοποιούμε δηλαδή τους πολύτιμους πόρους με σύνεση και εγκράτεια προς όφελος δικό μας και του κοινωνικού συνόλου ώστε να μην χρειαστεί να βιώσουν και οι νεότερες γενιές όσα επεβλήθησαν πίσω στο 1990.
Η σωστή διαχείριση του νερού είναι ζωτικής σημασίας και επιτακτική ανάγκη για όλους. Είναι καθήκον μας να χρησιμοποιούμε το νερό με υπευθυνότητα και σεβασμό ώστε να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε ένα βιώσιμο μέλλον.
Σε αυτή τη προσπάθεια επιβάλλεται να γίνουμε όλοι εθελοντές».
Η Αττική σε συναγερμό
Η μεγάλη λειψυδρία του ’90 δεν ήταν η μόνη περίοδος που η πρωτεύουσα παραλίγο να μείνει χωρίς νερό. Τον Δεκέμβριο του 2008 η Αθήνα έμεινε με μόλις 419 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, ποσότητα που επαρκούσε να καλύψει τις ανάγκες μόλις για έναν χρόνο, όμως τα αποθέματα στους ταμιευτήρες υπερδιπλασιάστηκαν σχεδόν αμέσως από τις βροχές μέχρι τον επόμενο Μάιο. Σήμερα, η κατάσταση είναι διαφορετική. Στο τέλος της φετινής υδρολογικής περιόδου οι ταμιευτήρες είχαν 700 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, έναντι 950 εκατομμυρίων που είχαν τον περασμένο Σεπτέμβριο. Για να αντιληφθεί κανείς τον ρυθμό με τον οποίο πέφτει η στάθμη του νερού από το οποίο ξεδιψάει η Αττική, αρκεί να αναφέρουμε το γεγονός ότι τον Σεπτέμβριο του 2022 το νερό που είχαν οι ταμιευτήρες έφτανε το 1,1 δισεκατομμύριο κυβικά μέτρα.
Με τους ταμιευτήρες της ΕΥΔΑΠ να εμφανίζουν μείωση των αποθεμάτων τους κατά 24% φέτος σε σχέση με το περασμένο έτος, παλιότερα την έλλειψη νερού καταδείκνυαν τα σπίτια του βυθισμένου χωριού Κάλλιο στον Μόρνο. Σήμερα, τα αποθέματα καταγράφονται με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια από τα δορυφορικά δεδομένα που επεξεργάζεται το climatebook. Βάσει αυτών, λοιπόν, ή έκταση του κύριου ταμιευτήρα ύδρευσης της Αθήνας υπολογίζεται ως η μικρότερη από το 2010 που υπάρχουν δορυφορικές παρατηρήσεις πολύ υψηλής ανάλυσης. Για την ακρίβεια, σύμφωνα με τα δορυφορικά δεδομένα που επεξεργάστηκε το climatebook από τον δορυφόρο Sentinel-2, ενώ έναν χρόνο πριν, στις 2 Ιουλίου 2023, η συνολική έκταση της επιφάνειας της λίμνης ήταν περίπου 16,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα, φέτος, στις 26 Ιουνίου, υπολογίστηκε στα περίπου 12,8 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο η έκταση της λίμνης είναι κατά 15%-20% συρρικνωμένη σε σχέση με τη μέση τιμή από το 2010. Επισημαίνουμε ότι η πρωτεύουσα καταναλώνει κατά μέσο όρο 400 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό τον χρόνο.
Και γιατί συμβαίνει αυτό; Οι επιστήμονες αποδίδουν τη λειψυδρία που χτυπάει την Αθήνα σε αυτό που… φανταζόμασταν. Ο πολύ ήπιος χειμώνας που περάσαμε φέτος, με τις ελάχιστες χιονοπτώσεις στα ορεινά (από τις οποίες δεν προέκυψε τήξη που να προσφέρει στον υδροφόρο ορίζοντα) και την απουσία βροχών, ακολουθήθηκε από μια εντελώς άνυδρη άνοιξη και ένα πολύ θερμό καλοκαίρι με θερμοκρασίες-ρεκόρ. Τα παραπάνω είναι η «τέλεια συνταγή» για τη λειψυδρία.
Οι υδρολόγοι λένε πως όλα θα εξαρτηθούν από την πορεία των επόμενων μηνών σε ό,τι αφορά τις βροχοπτώσεις, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι εάν βρέξει θα γεμίσουν οι ταμιευτήρες με νερό. Και αυτό γιατί, όπως εξηγούν, εάν συνεχιστεί το μοτίβο των τελευταίων ετών με τις ραγδαίες βροχοπτώσεις, ουσιαστικά δεν θα προσφερθεί τίποτα στον υδροφόρο ορίζοντα. Κι αυτό γιατί το νερό, όταν πέφτει μεγάλος όγκος βροχής και απότομα, δεν προλαβαίνει να εισχωρήσει στο έδαφος και χάνεται, άρα δεν καταπολεμάται το φαινόμενο της ξηρασίας. Δυστυχώς, αυτό το μοτίβο δείχνει να γίνεται μόνιμο στην Αττική, όπου παρατηρείται ακραία ξηρασία, μείωση των ημερών βροχής και «μάζεμα» της βροχόπτωσης σε πιο περιορισμένο χρονικό διάστημα. Τον Ιούνιο, για παράδειγμα, σύμφωνα με τα στοιχεία της επιστημονικής ομάδας meteo.gr του Εθνικού Αστεροσκοπείου, στην Αθήνα δεν καταγράφηκε ούτε μια σταγόνα βροχής, όπως και στη Λιβαδειά και τη Σπάρτη, εν αντιθέσει με τους μέσους όρους του μήνα την περίοδο 2007-2023 που ήταν 21, 40 και 35 χιλιοστά αντίστοιχα.
«Ανάχωμα» €3 δισ.
Για να μη στερέψουν οι βρύσες, η ΕΥΔΑΠ αυξάνει το επενδυτικό της πλάνο κατά 700 εκατ. ευρώ, στα 3 δισ., εστιασμένο στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και τη διασφάλιση της επάρκειας των υδάτινων πόρων. Σε πρώτη φάση, έχει αποφασιστεί να «ρίξει» στο σύστημα τις γεωτρήσεις της Μαυροσουβάλας, στην Πάρνηθα, αλλά και τις πηγές του μέσου ρου του Βοιωτικού Κηφισού, οι οποίες είναι κοντά στην Υλίκη. Αυτή η λύση έχει ενεργειακό κόστος, καθώς το νερό που παίρνει σήμερα η Αττική από τον Μόρνο και τον Εύηνο έρχεται με βαρύτητα, ενώ στις παραπάνω δύο περιπτώσεις αντλείται από το υπέδαφος. Τουλάχιστον όμως με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται ότι η πρωτεύουσα θα έχει νερό τουλάχιστον για τα επόμενα 4 χρόνια ώστε να κερδίσει η ΕΥΔΑΠ χρόνο για την ανάπτυξη της επόμενης φάσης του πλάνου αντιμετώπισης της λειψυδρίας.
Τα μακροπρόθεσμα σχέδια της εταιρείας περιλαμβάνουν λύσεις όπως η επαναχρησιμοποίηση ανακυκλωμένου νερού από τα κέντρα επεξεργασίας της Ψυττάλειας και του Θριασίου για βιομηχανική και αρδευτική χρήση, ο εμπλουτισμός του υδροφόρου ορίζοντα με ανακυκλωμένο νερό, η ανάπτυξη υδροηλεκτρικών εργοστασίων και αντλησιοταμίευσης στον Μόρνο, περαιτέρω αξιοποίηση της Υλίκης και επέκταση των υφιστάμενων ταμιευτήρων.