Ο χρόνος έχει διαφορετική αξία ανάλογα με το εισόδημά σου. Όποιος έχει χρήματα μπορεί να αγοράσει χρόνο. Παραγγέλνει φαγητό, πληρώνει για την καθαριότητα του σπιτιού, παίρνει ταξί αντί να περιμένει το λεωφορείο, κλείνει άμεσα ένα ραντεβού σε ιδιώτη γιατρό. Μπορεί να πληρώσει για τη φροντίδα του παιδιού ή ενός ηλικιωμένου γονέα. Όποιος έχει χαμηλότερο εισόδημα πληρώνει συχνά με τον δικό του χρόνο.
Περιμένει στη στάση. Περιμένει στο νοσοκομείο. Διασχίζει καθημερινά την πόλη γιατί η προσιτή κατοικία βρίσκεται μακριά από τη δουλειά του. Αναλαμβάνει ο ίδιος τη φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων. Ψάχνει ώρες για τη φθηνότερη λύση σε κάθε ανάγκη.
Κάπως έτσι δύο εργαζόμενοι μπορεί να έχουν στα χαρτιά το ίδιο οκτάωρο και στην πράξη να ζουν δύο εντελώς διαφορετικές ημέρες.
Ο ένας χρειάζεται δύο επιπλέον ώρες για να πάει και να επιστρέψει από τη δουλειά. Ο άλλος μένει κοντά ή έχει τη δυνατότητα τηλεργασίας.
Αυτές οι δύο ώρες είναι ζωή.
Είναι χρόνος με τα παιδιά σου. Χρόνος για έναν φίλο. Για άσκηση. Για ένα βιβλίο. Για ξεκούραση. Χρόνος για να ζήσεις πέρα από τη δουλειά, τη μετακίνηση και τις υποχρεώσεις.
Γι’ αυτό η ανισότητα του χρόνου πρέπει να γίνει πεδίο δημόσιας πολιτικής:
Πρώτον, με δημόσιες μεταφορές που «θεραπεύουν» τη χρονική ανισότητα του Ι.Χ. Συχνότερα δρομολόγια, αξιόπιστες ανταποκρίσεις, επέκταση και ολοκλήρωση του μετρό στις πυκνοκατοικημένες περιοχές.
Δεύτερον, με ένα ισχυρό δημόσιο δίκτυο φροντίδας. Θέση σε παιδικό σταθμό για κάθε παιδί, πραγματικά ολοήμερα σχολεία, κατ’ οίκον φροντίδα ηλικιωμένων και ανθρώπων με αναπηρία. Η φροντίδα είναι κοινωνική υποδομή. Απελευθερώνει χρόνο, ιδιαίτερα για τις γυναίκες που σήμερα σηκώνουν δυσανάλογα και άδικα το μεγαλύτερο μέρος της.
Τρίτον, με ένα ΕΣΥ που σέβεται τον χρόνο του ασθενούς. Ψηφιακός προγραμματισμός, συγκεκριμένα ανώτατα όρια αναμονής για εξετάσεις και ραντεβού, πλήρης πρωτοβάθμια φροντίδα στη γειτονιά μας.
Τέταρτον, με νέα δικαιώματα στον χρόνο εργασίας. Δυνατότητα τηλεργασίας όπου η φύση της εργασίας το επιτρέπει, ευέλικτη ώρα προσέλευσης, ισχυρό δικαίωμα αποσύνδεσης και πιλοτική εφαρμογή τετραήμερης εργασίας χωρίς μείωση αποδοχών σε θέσεις εργασίας έντασης διανοίας.
Πέμπτον, με μια ολοκληρωμένη πολιτική για προσιτή κατοικία κοντά στη δουλειά και στις βασικές υπηρεσίες. Χρειάζεται να αξιοποιήσουμε τα άδεια ακίνητα του Δημοσίου και των Δήμων προκειμένου να δημιουργήσουμε επαρκές απόθεμα κοινωνικής κατοικίας εντός του αστικού ιστού. Παράλληλα, απαιτείται ρύθμιση της αγοράς με όρια στις αυξήσεις των ενοικίων στις ζώνες μεγάλης στεγαστικής πίεσης, περιορισμό της ανεξέλεγκτης βραχυχρόνιας μίσθωσης, κατάργηση της Golden Visa και ουσιαστική προστασία της πρώτης κατοικίας
Τέλος, απαιτείται ένας Δείκτης Χρονικής Φτώχειας, δίπλα στους δείκτες εισοδήματος. Να ξέρουμε ποιοι εργαζόμενοι, ποιες οικογένειες και ποιες περιοχές χάνουν καθημερινά τις περισσότερες ώρες σε μετακινήσεις, φροντίδα και αναμονές. Γιατί αυτό που δεν μετράμε δύσκολα το αλλάζουμε.
Το κοινωνικό κράτος αναδιανέμει εισόδημα. Μπορεί και πρέπει να αναδιανέμει και χρόνο.
Γιατί η ποιότητα της ζωής μετριέται και στα δύο: στα χρήματα που σου μένουν στο τέλος του μήνα και στις ώρες που σου μένουν στο τέλος της ημέρας.
* Ο κ. Λευτέρης Καρχιμάκης είναι Λέκτορας Ευρωπαϊκής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Leiden και επικεφαλής της ομάδας κυβερνητικού προγράμματος του ΠΑΣΟΚ