Ο Περιφερειάρχης υπογράμμισε ότι η συγκυρία που διανύει η χώρα -σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο- επιβάλλει μια νέα αντίληψη λειτουργίας του κράτους, στηριγμένη στην αποκέντρωση, στη διαφάνεια, στην εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς και στην ενίσχυση του ρόλου των Περιφερειών.
«Η Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να παραμένει δέσμια ενός συγκεντρωτικού κράτους που δυσπιστεί απέναντι στους θεσμούς που βρίσκονται πιο κοντά στον πολίτη», σημείωσε χαρακτηριστικά ο κ. Χαρδαλιάς, τονίζοντας ότι «η Αυτοδιοίκηση δεν ζητά χάρες, αλλά σεβασμό, θεσμική ισοτιμία και πραγματική μεταβίβαση αρμοδιοτήτων με τους αναγκαίους πόρους και την ευθύνη που της αναλογεί».
Ο Περιφερειάρχης Αττικής χαρακτήρισε τη συζήτηση για τη νέα Χάρτα Αυτοδιοίκησης ως «κομβική στιγμή για τη θεσμική θωράκιση και τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου των Περιφερειών», υπογραμμίζοντας ότι «δεν πρόκειται απλώς για μια τεχνική ή νομοθετική μεταρρύθμιση, αλλά για μια νέα θεσμική αρχιτεκτονική του κράτους».
Όπως ανέφερε, η νέα Χάρτα πρέπει:
– να κατοχυρώνει σταθερούς και επαρκείς πόρους για τις Περιφέρειες,
– να περιορίζει τη γραφειοκρατία και τον υπερσυγκεντρωτισμό,
– να ενισχύει την ευθύνη και τη λογοδοσία των αιρετών,
– και να επιτρέπει στον πολίτη να βλέπει απτά αποτελέσματα στην καθημερινότητά του.
«Αν δεν υπάρξει τολμηρό βήμα αποκέντρωσης και ενίσχυσης της τοπικής δημοκρατίας, θα μείνουμε δέσμιοι μιας ρητορικής χωρίς περιεχόμενο», σημείωσε, προσθέτοντας ότι «η ΕΝΠΕ πρέπει να αποτελέσει θεσμικό συνομιλητή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των οργάνων που σχεδιάζουν τη νέα Πολιτική Συνοχής μετά το 2027».
Ο κ. Χαρδαλιάς επισήμανε ότι «η Πολιτική Συνοχής αποτελεί το βασικό εργαλείο που κρατά ενωμένη την Ευρώπη» και δίνει στις Περιφέρειες τη δυνατότητα να μειώσουν ανισότητες, να στηρίξουν την απασχόληση και να επενδύσουν στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.
Επεσήμανε μάλιστα ότι η ΕΝΠΕ πρέπει να έχει έναν πιο ενεργό ρόλο στα ευρωπαϊκά όργανα, ενόψει των συζητήσεων για τα νέα χρηματοδοτικά πρωτόκολλα της περιόδου 2028 – 2034, προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο επιστροφής σε ένα πιο συγκεντρωτικό μοντέλο διακυβέρνησης.
«Αν δεν συμμετέχουμε ενεργά, άλλοι θα σχεδιάσουν για εμάς», σημείωσε με έμφαση ο κ. Χαρδαλιάς, καλώντας τις Περιφέρειες να μιλήσουν με ενιαία φωνή και να προτάξουν τη θέση τους υπέρ της συνοχής και της δίκαιης, ισότιμης ανάπτυξης, σε μια συζήτηση «που δεν είναι τεχνική, αλλά βαθιά πολιτική».
Αναφερόμενος ειδικότερα στην Περιφέρεια Αττικής, ο Περιφερειάρχης προανήγγειλε ότι τις επόμενες εβδομάδες θα αναληφθούν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες διαλόγου με την Πολιτεία, τους θεσμικούς φορείς, την Αυτοδιοίκηση και την κοινωνία των πολιτών.
Στόχος, όπως τόνισε, είναι ένας «ανοιχτός, ειλικρινής και τεκμηριωμένος διάλογος» για την ισόρροπη ανάπτυξη και τη δίκαιη κατανομή πόρων στη χώρα.
«Η Αττική παράγει το 48% του εθνικού ΑΕΠ, φιλοξενεί το 43% του πληθυσμού και το 54,5% της επιχειρηματικότητας. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με οριζόντια ή ανεπαρκή κριτήρια κατανομής πόρων. Η Αττική και τα 4,5 εκατ. κατοίκων της απαιτούν ισονομία, σεβασμό και αλήθειες από την Πολιτεία», σημείωσε, προσθέτοντας ότι «ο διάλογος αυτός πρέπει να βασίζεται σε αλήθειες και πραγματικά δεδομένα, για να θωρακίσουμε και να αναβαθμίσουμε τη μητροπολιτική πρωτεύουσα της Ελλάδας».
Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο Περιφερειάρχης Αττικής απηύθυνε μήνυμα συνεργασίας και ευθύνης προς όλους τους θεσμικούς εκπροσώπους:
«Ο στόχος μας είναι κοινός: να κάνουμε πράξη μια Ελλάδα των Περιφερειών, αποκεντρωμένη, δίκαιη, ευρωπαϊκή, με ανάπτυξη για όλους και όχι για λίγους. Να κάνουμε πράξη μια Ελλάδα των Περιφερειών, μια Ελλάδα αποκεντρωμένη, δίκαιη, ευρωπαϊκή. Με επίκεντρο την Αττική. Αυτή είναι η ώρα να μιλήσουμε δυνατά, να συνεργαστούμε με σχέδιο και να διεκδικήσουμε με ενότητα. Γιατί μόνο με ισχυρές Περιφέρειες υπάρχει ισχυρή Ελλάδα», κατέληξε.
Τις εργασίες της Γενικής Συνέλευσης τίμησαν με την παρουσία τους ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, ο Υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος, ο Υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας, ο Υπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ Θανάσης Κοντογεώργης, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών & Τουρισμού Απόστολος Τζιτζικώστας, ο οποίος συμμετείχε διαδικτυακά, ο γενικός γραμματέας Αυτοδιοίκησης και Αποκέντρωσης Σάββας Χιονίδης, ο Πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου, ο Δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, οι διατελέσαντες πρόεδροι της ΕΝΠΕ Γιάννης Σγουρός (επίτιμος Πρόεδρος ΕΝΠΕ) και Κωνσταντίνος Αγοραστός, ο Πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος (ΚΕΕΕ) Γιάννης Βουτσινάς, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ) Δημήτρης Μαραβέλιας, ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) Μιχάλης Πικραμένος, ο Πρόεδρος του ΔΣ της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας Παρασκευάς Νομικός και η Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Συλλόγων Υπαλλήλων Αιρετών Περιφερειών Ελλάδας Βέτα Πανουτσάκου.
Εκ μέρους των κομμάτων παρέστησαν οι Ιωάννης Σμυρλής, Γενικός Διευθυντής της Νέας Δημοκρατίας, Παναγιώτης Δουδωνής, βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ, Θεόφιλος Ξανθόπουλος, βουλευτής Δράμας και τομεάρχης Εσωτερικών της ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ, Νίκος Αμπιατέλος, βουλευτής Πειραιά και μέλος Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, Γαβριήλ Σακκελαρίδης, Γραμματέας της Νέας Αριστεράς και Αγγελική Τσουκαλά, πολιτευτής Α’ Αθήνας της Ελληνικής Λύσης.
Καθοριστικός ο ρόλος των Περιφερειών στο νέο αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας
Στην ομιλία του, ο Πρόεδρος της ΕΝΠΕ, Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου Γιώργος Χατζημάρκος ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο των Περιφερειών στο νέο αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας και έθεσε με σαφήνεια και τεκμηρίωση το διακύβευμα της επόμενης ημέρας, τη μετάβαση στη Σύγχρονη Περιφερειακή Διακυβέρνηση, όχι ως ένα αίτημα συντεχνιακού χαρακτήρα, όπως τόνισε, αλλά ως ακρογωνιαίο λίθο της διατήρησης της δυναμικής που έχει αναπτύξει η χώρα, ένα αίτημα που αφορά τη χώρα και τους πολίτες.
«Σήμερα και αύριο, εδώ, από τη Γενική μας Συνέλευση όπου συναντώνται προτάσεις, πολιτικές, αγωνίες, δράσεις, αποφάσεις, ιδέες, έργα και άνθρωποι, θα αναζητήσουμε την απάντηση σε ένα κρίσιμο ερώτημα: Τι μπορεί να συγκρατήσει αυτή την χώρα, από το θετικό σημείο στο οποίο σήμερα βρίσκεται και το οποίο κατακτήθηκε με πολλή δουλειά και κόπο, από το να κάνει το επόμενο μεταρρυθμιστικό άλμα; Αυτό είναι το θέμα της συζήτησης. Δεν μας αφορά ως αναζήτηση μίας συντεχνίας που θέλει να βελτιώσει το μικροπεριβάλλον μέσα στο οποίο η ίδια κινείται. Μας αφορά γιατί αφορά την χώρα και τους πολίτες της» ανέφερε.
Ο Πρόεδρος της ΕΝΠΕ εξήρε το έργο του Υπουργού Εσωτερικών Θεόδωρου Λιβάνιου για τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, τονίζοντας ότι η κωδικοποίηση άνω των 500 νομοθετημάτων αποτελεί μια σημαντική τομή που παρέχει καθαρούς κανόνες, σαφήνεια ρόλων και ενισχύει την εμπιστοσύνη. Ξεκαθάρισε όμως ότι για την ΕΝΠΕ «αυτό είναι η αρχή. Και αφορμή επανεκκίνησης» και επανέλαβε ότι η ΕΝΠΕ έχει σταθερά θέσει ως στρατηγικό της στόχο τη μετάβαση στην Περιφερειακή Διακυβέρνηση, ένα μοντέλο που ισχύει σε όλη τη Δυτική Ευρώπη και αποτελεί συστατικό στοιχείο του δημοκρατικού κεκτημένου.
Έθεσε το κρίσιμο ζήτημα της εμπιστοσύνης, μίλησε για το διαχρονικό εμπόδιο της υπερσυγκεντρωμένης κρατικής λειτουργίας και σημείωσε ότι ο υπερβολικός έλεγχος από το κεντρικό κράτος, ήταν αυτός που οδήγησε τελικά στον γκρεμό.
«Τι μπορεί λοιπόν να κρατήσει αυτή την χώρα, από το να απελευθερώσει όλες τις δημιουργικές της δυνάμεις; Από το εμπιστευθεί τους ανθρώπους της; Ο φόβος του κεντρικού κράτους για την απώλεια του ελέγχου; Μα, με σκληρό έλεγχο δεν συναντήσαμε τον γκρεμό; Με σκληρό έλεγχο δεν γίναμε «μαύρο πρόβατο» και χάσαμε ευκαιρίες και χρόνια; Τι κρατάει λοιπόν την Ελλάδα μακριά από το ευρωπαϊκό κεκτημένο στο οποίο η άσκηση εξουσίας από τις Περιφερειακές Αρχές δεν εκλαμβάνεται μόνο ως δικαίωμα, αλλά ως παροχή πραγματικής ικανότητας λειτουργίας διακυβέρνησης στην πράξη, η οποία έχει χαρακτήρα διαφυλασσόμενης θεσμικής εγγύησης, ως συστατικό στοιχείο δημοκρατικού κεκτημένου; Ανώριμες τοπικές κοινωνίες, μου απάντησε κάποτε κάποιος. Μα, ακόμα και αν είναι έτσι, που δεν είναι, πως θα ωριμάσουν; Η πολιτική, είναι έκφραση της ζωής. Στην οποία, η ενηλικίωση δεν προηγείται της εφηβείας. Μαζί θα ωριμάσουμε. Όλοι. Σε τοπικό και σε κεντρικό επίπεδο. Με εμπιστοσύνη, με λάθη» ανέφερε χαρακτηριστικά.
Αναφερόμενος στο νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, για τον οποίο ο κ. Χατζημάρκος έδωσε τα εύσημά του στον Υπουργό Εσωτερικών, υπογράμμισε με έμφαση ότι αποτελεί μόνο την αρχή, στην πορεία προς την Περιφερειακή Διακυβέρνηση, που είναι το κρίσιμο διακύβευμα.
«Δεν μπορεί να μη δώσει κανείς τα εύσημα στον Υπουργό Εσωτερικών Θεόδωρο Λιβάνιο για το τιτάνιο έργο του Νέου Κώδικα της Αυτοδιοίκησης. Ο νέος Κώδικας για την Αυτοδιοίκηση είναι απάντηση σε ένα επιτακτικό ζητούμενο χρόνων και συνιστά μια μεγάλη μεταρρυθμιστική τομή, έτσι ώστε ο καθένας, είτε είναι αυτοδιοικητικός, είτε είναι πολίτης, να γνωρίζει ποιος κάνει τι. Κωδικοποιώντας πλέον των 500 νομοθετήματα προσδιορίζεται ένα καθαρό πλαίσιο κανόνων. Κι αυτό το καθαρό πλαίσιο κανόνων είναι βάση για την εμπιστοσύνη, τον αμοιβαίο σεβασμό και τη σαφήνεια των ρόλων. Για μας, ως ΕΝΠΕ, αυτή η εξαιρετικά σοβαρή και αναγκαία κωδικοποίηση δεν είναι ο προορισμός. Είναι η αρχή, μιας εξίσου εξαιρετικά ενδιαφέρουσας διαδρομής. Είναι ιστορική ευκαιρία. Γιατί, το κάθε επόμενο βήμα προϋποθέτει έναρξη από ένα σίγουρο σταθερό έδαφος. Το επόμενο βήμα, από τον προσδιορισμό των καθαρών κανόνων του σήμερα, είναι να πάμε σε μια τολμηρή μεταρρύθμιση που θα εγκαινιάσει μια νέα εποχή στην Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση, την μετάβαση στην εποχή των αρχών της Περιφερειακής Διακυβέρνησης» ανέφερε και πρόσθεσε ότι προς την κατεύθυνση αυτή η ΕΝΠΕ εργάζεται πάνω σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο με δύο κεντρικούς άξονες.
Κεντρικό στοιχείο της ομιλίας αποτέλεσε το οικονομικό πλαίσιο λειτουργίας των Περιφερειών, με τον Πρόεδρο της ΕΝΠΕ να επισημαίνει ότι το υφιστάμενο μοντέλο χρηματοδότησης δεν επιτρέπει ουσιαστικό αναπτυξιακό ρόλο. Όπως ανέφερε, οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι καλύπτουν οριακά τις λειτουργικές δαπάνες, ενώ το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης απαιτεί υπουργικές εγκρίσεις ακόμη και για στοιχειώδεις παρεμβάσεις όπως η συντήρηση του οδικού δικτύου και ο καθαρισμός ρεμάτων. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα, παρότι αποτελούν κρίσιμο χρηματοδοτικό εργαλείο, δεν συνιστούν ίδιους πόρους των Περιφερειών, καθώς οι Περιφερειάρχες ενεργούν ως επικεφαλής Διαχειριστικών Αρχών υπό αυστηρούς ευρωπαϊκούς κανόνες. Ο Πρόεδρος αναφέρθηκε επιπλέον στη συζήτηση που εξελίσσεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την Πολιτική Συνοχής και τον κίνδυνο κεντρικοποίησης των πόρων μετά το 2028, τονίζοντας ότι η αυτοδιοίκηση σε όλη την Ευρώπη αντιδρά συντονισμένα, με την ΕΝΠΕ να ενώνει τη φωνή της στη μάχη που δίνουν οι Περιφέρειες της Ευρώπης. Ως απόρροια όλων αυτών, η ΕΝΠΕ προτείνει την καθιέρωση Περιφερειακού Τέλους Ανάπτυξης, ενός νέου χρηματοδοτικού εργαλείου που θα συνδέει την αναπτυξιακή δραστηριότητα με την ενίσχυση των Ιδίων Πόρων κάθε Περιφέρειας, επιτρέποντας τη χρηματοδότηση δράσεων βιώσιμης ανάπτυξης, υποδομών, ανταγωνιστικότητας και κοινωνικής συνοχής. «Αυτό», όπως σημείωσε, «είναι το αυτονόητο επόμενο βήμα».
«Να ξεκαθαρίσουμε επιτέλους και τουλάχιστον μεταξύ μας, η ταμπέλα με τίτλο “Τα χρήματα είναι στις Περιφέρειες”, κατεβαίνει σήμερα εδώ. Δεν είμαι και δεν είναι κανένας μας διατεθειμένος να συνεχίσει να λειτουργεί με αυτή την εσφαλμένη φήμη να τον ακολουθεί. Είναι αδήριτη ανάγκη πλέον να εισαχθεί στη νομοθεσία της χώρας ένα χρηματοδοτικό εργαλείο που να συνδέει την αναπτυξιακή δραστηριότητα κάθε Περιφέρειας με την ενίσχυση των Ιδίων Πόρων της. Ένα ανταποδοτικό Τέλος υπέρ των Περιφερειών. Ένα Περιφερειακό Τέλος Ανάπτυξης, στον καθορισμό του οποίου αποφασιστικό ρόλο θα έχει το Περιφερειακό Συμβούλιο της κάθε Περιφέρειας, με σκοπό τη χρηματοδότηση δράσεων, πρωτοβουλιών και έργων βιώσιμης ανάπτυξης, υποδομών και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και της κοινωνικής συνοχής. Για εμάς, αυτό είναι ένα αυτονόητο επόμενο βήμα» τόνισε.
Σε διοικητικό επίπεδο, ο Πρόεδρος της ΕΝΠΕ τόνισε ότι η μετάβαση στη Σύγχρονη Περιφερειακή Διακυβέρνηση απαιτεί ουσιαστική διοικητική ελευθερία, όχι ως προνόμιο των αιρετών, αλλά ως εργαλείο αποτελεσματικής εξυπηρέτησης των πολιτών και των τοπικών οικονομιών. Υπογράμμισε ότι οι Περιφέρειες δεν φοβούνται καμία αρμοδιότητα και επιζητούν την ευθύνη, αρκεί αυτή να συνοδεύεται από πραγματική δυνατότητα υλοποίησης και όχι να μεταβιβάζεται για να αποκτήσει άλλοθι όλη η υπόλοιπη δημόσια διοίκηση. Η ΕΝΠΕ ανοίγει δημόσιο διάλογο για μια βαθιά θεσμική αναθεώρηση, ενώ το 2026 θα διοργανώσει μεγάλο διεθνές συνέδριο με στόχο την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής εμπειρίας και την απομάκρυνση από παρωχημένες πρακτικές. Ο θεσμός, όπως υπενθύμισε, έχει αποδείξει την ωριμότητά του, με υψηλή απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων, υπεύθυνη διαχείριση και ανάληψη κρίσιμων δράσεων στα δύσκολα χρόνια της κρίσης. Σήμερα, είναι η ώρα για το αποφασιστικό βήμα προς τα εμπρός, με απελευθέρωση των δημιουργικών δυνάμεων των Περιφερειών και συνεργασία στο τρίγωνο κεντρικό κράτος–περιφέρειες–δήμοι, χωρίς φοβίες και ανταγωνισμούς, ώστε οι Περιφέρειες να μπορούν να πρωταγωνιστήσουν στη σταθερή πρόοδο της χώρας.
«Διοικητική ελευθερία όχι για εμάς αλλά για να μπορέσουμε εμείς να υπηρετήσουμε ακόμη πιο στοχευμένα και πιο αποτελεσματικά τις κοινωνίες και τις οικονομίες των Περιφερειών μας. Δεν μας φοβίζει καμία αρμοδιότητα, δεν κρυβόμαστε από καμία ευθύνη. Την ευθύνη την επιζητούμε και την υπηρετούμε με αίσθημα καθήκοντος. Να ξεκαθαρίσουμε εδώ όμως το εξής: Την αρμοδιότητα που έχουμε την δυνατότητα να εκτελέσουμε, την αρμοδιότητα που είναι υλοποιήσιμη, όχι την αρμοδιότητα που μας δόθηκε για να αποκτήσει άλλοθι όλη η υπόλοιπη δημόσια διοίκηση. Ο θεσμός έχει δείξει τη σοβαρότητα και την ωριμότητά του. Ήταν στην πρώτη γραμμή για τη στήριξη της κοινωνίας στα δύσκολα χρόνια που περάσαμε και έχει βάλει το δικό του αποτύπωμα στη συλλογική προσπάθεια ανάκαμψης που ακολούθησε. Αναλάβαμε ευθύνες και υλοποιήσαμε δράσεις που εκτείνονται ακόμα και πέρα από την καταστατική μας αποστολή. Τώρα λοιπόν είναι η ώρα να τολμήσουμε τη μεγάλη φυγή προς τα εμπρός. Να αφήσουμε πίσω μας αντιλήψεις που εκφράζουν άλλες εποχές και σίγουρα όχι τον καινούργιο κόσμο που γεννιέται μπροστά στα μάτια μας. Στο τρίγωνο «κεντρικό κράτος–περιφέρειες–δήμοι» δεν χωρούν ούτε φοβίες από τη μια πλευρά, ούτε ανταγωνισμοί από τις άλλες δύο» τόνισε.
Κλείνοντας την ομιλία του, ο Πρόεδρος της ΕΝΠΕ υπογράμμισε ότι αποτελεί ευτυχής συγκυρία η παρουσία του Θεόδωρου Λιβάνιου στο Υπουργείο Εσωτερικών, ενός Υπουργού που αντιλαμβάνεται την ανάγκη για ταχεία αλλαγή και έχει ήδη αποδείξει τη μεταρρυθμιστική του βούληση με τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης. Τόνισε ότι η ΕΝΠΕ έχει θέσει τον πήχη ψηλά, επιδιώκοντας όχι περισσότερη δύναμη αλλά περισσότερη ευθύνη, και ότι η Περιφερειακή Διακυβέρνηση αποτελεί το μεγάλο επόμενο βήμα που πρέπει να υλοποιηθεί με σοβαρότητα και ουσία. Σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία, σημείωσε, οι Περιφέρειες οφείλουν να κοιτούν σταθερά το μέλλον, δεσμευόμενες να παραδώσουν στις επόμενες γενιές μια καλύτερη Ελλάδα. Η βιώσιμη και ανθεκτική ανάπτυξη –με οφέλη για όλους και σε όλη τη χώρα– περνάει μέσα από ισχυρές Περιφέρειες, καθώς η Σύγχρονη Περιφερειακή Διακυβέρνηση αποτελεί κορυφαία μεταρρύθμιση για την Ελλάδα που μας αξίζει.
«Το “να κάθεσαι στα αυγά σου” δεν σε πάει στο μέλλον. Πρέπει να σπάσεις αυγά. Πρέπει να ξεφύγουμε από αγκυλώσεις ώστε να απελευθερώσουμε δυνάμεις που θα επιτρέψουν στις Περιφέρειές μας να αποδώσουν ακόμη περισσότερα προς όφελος των πολιτών, πρωταγωνιστώντας στη σταθερή πρόοδο της χώρας. Είναι ευτυχής συγκυρία στη θέση του Υπουργού Εσωτερικών να βρίσκεται ο Θεόδωρος Λιβάνιος, ο οποίος αντιλαμβάνεται πλήρως την αναγκαιότητα να αλλάξουμε τα δεδομένα και να κινηθούμε γρήγορα μπροστά, όπως το απέδειξε και με το Νέο Κώδικα. Ως Ένωση Περιφερειών Ελλάδας, έχουμε θέσει τον πήχη ψηλά. Δεν διεκδικούμε περισσότερη δύναμη. Δεν είναι αυτοσκοπός η δύναμη, αλλά η ευθύνη. Η Περιφερειακή Διακυβέρνηση είναι το μεγάλο βήμα μπροστά. Μπορούμε να το κάνουμε με σοβαρό, υπεύθυνο και ουσιαστικό τρόπο. Πρέπει να το κάνουμε γιατί οι καιροί δεν περιμένουν καθώς κόσμος αλλάζει ραγδαία. Ο δρόμος για μια βιώσιμη και ανθεκτική ανάπτυξη, με οφέλη για όλους και σε όλη την Ελλάδα, περνάει μέσα από Ισχυρές Περιφέρειες. Επανεκκίνηση ως μια συνειδητή επιλογή μετάβασης από τα εμπόδια του χθες στις δυνατότητες του αύριο. Μια Σύγχρονη Περιφερειακή Διακυβέρνηση είναι κορυφαία μεταρρύθμιση για την Ελλάδα που μας αξίζει!» κατέληξε ο Πρόεδρος της ΕΝΠΕ.
Κ. Χατζηδάκης: Αύξηση της χρηματοδότησης των Περιφερειών
Αύξηση του προϋπολογισμού των Περιφερειακών Προγραμμάτων Ανάπτυξης για την περίοδο 2026-2033 κατά 11 % , στα 2,5 δισ. ευρώ, καθώς και αύξηση στους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους των Περιφερειών από το 2026 κατά 35 εκατομμύρια ευρώ ανακοίνωσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, μιλώντας σήμερα στη Γενική Συνέλευση της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας.
Ο κ. Χατζηδάκης απηύθυνε επίσης πρόσκληση στις Περιφέρειες για συνεργασία προκειμένου: να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις της απορρόφησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, καθώς επίσης να διαμορφωθεί το εθνικό πρόγραμμα στο πλαίσιο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028-2034 της ΕΕ και να οριστικοποιηθεί η Εθνική Στρατηγική για την Περιφερειακή και Τοπική Ανάπτυξη.
«Αποτελεί απόφαση του πρωθυπουργού να εξετάσουμε συνολικά το θέμα της χρηματοδότησης των Περιφερειών και των Δήμων, εξαντλώντας όλα τα περιθώρια για να αντιμετωπίσουμε, όπως και πέρυσι, τις πιέσεις στα οικονομικά σας», τόνισε ο κ. Χατζηδάκης.
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης υπενθύμισε ότι κατά την περίοδο 2013 – 2014, όταν ήταν υπουργός Ανάπτυξης, σχεδιάστηκε το ΕΣΠΑ 2014-2020 στο οποίο το μερίδιο των Περιφερειών αυξήθηκε από 21 σε 34 % του συνολικού προϋπολογισμού. Επίσης το 2024 στο υπουργείο Οικονομικών αυξήθηκε δύο φορές ο προϋπολογισμός του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες των Περιφερειών για την πληρωμή ολοκληρωμένων έργων. «Κάναμε το αυτονόητο σε πνεύμα συνεργασίας και με το ίδιο πνεύμα εργαζόμαστε σήμερα», είπε.
Για τις χρηματοδοτήσεις στο εξής ο κ. Χατζηδάκης ανέφερε:
«Τον Ιανουάριο ξεκινάει η νέα περίοδος του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης για το 2026-2033. Κατ’ αρχήν η ύπαρξη του προγράμματος αποτελεί ένα θετικό θεσμικό βήμα, για να υπάρχει σχεδιασμός στη χρηματοδότηση των Περιφερειών. Στη νέα περίοδο, τα Περιφερειακά Προγράμματα Ανάπτυξης θα έχουν συνολικό προϋπολογισμό 2,5 δισ. ευρώ, αυξημένο κατά 11% σε σχέση με τον προηγούμενο. Οπότε θα έχουν και μεγαλύτερες δυνατότητες για έργα και παρεμβάσεις προς όφελος των πολιτών. Παράλληλα, από το 2026 θα έχουμε μία αύξηση στους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους των Περιφερειών κατά 35 εκατομμύρια ευρώ. Από τα οποία, τα 10 εκατ. ευρώ θα καλύψουν τις αυξήσεις του μισθολογικού κόστους στις Περιφέρειες, και τα 25 εκατ. ευρώ θα καλύψουν το αυξημένο κόστος μεταφοράς μαθητών».
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης απηύθυνε εξάλλου κάλεσμα για συνεργασία στις Περιφέρειες για:
– Το Ταμείο Ανάκαμψης: «Το Ταμείο ολοκληρώνεται τον Ιούλιο του 2026 και οι Περιφέρειες διαχειρίζονται έργα που είναι σε εξέλιξη. Πρέπει όλοι να έχουμε το νου μας ώστε τα έργα να έχουν όντως ολοκληρωθεί έως τότε. Είναι κρίμα να έχουμε διαθέσιμα κονδύλια, να διεκδικούμε επιπλέον χρηματοδοτήσεις αλλά να χάνονται χρήματα από την ΕΕ. Όλοι πρέπει να βάλουμε τα δυνατά μας για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα και είμαι βέβαιος ότι θα το κάνουμε», επεσήμανε.
– Τη διαχείριση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων: «Υπάρχουν δύο επιτροπές, μια επιχειρησιακή και μία υγειονομική. Είναι ουσιαστικής σημασίας η συνεργασία μας. Σας καλώ να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να προλάβουμε την εξάπλωση του κακού. Αποζημιώσεις δίνουμε και θα δώσουμε, όμως η προτεραιότητα πρέπει να είναι η σωτηρία της ελληνικής κτηνοτροφίας. Σε αυτόν τον τομέα δεν χωρούν εκπτώσεις, ούτε γραφειοκρατικές αντιλήψεις. Απαιτείται αίσθηση καθήκοντος από όλους μας», είπε.
– Στις διαπραγματεύσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 της ΕΕ: «Με βάση τις προτάσεις της Επιτροπής θα υπάρχει ένα μεγάλο “πακέτο” για τη χώρα, ύψους 49,2 δισ. ευρώ για το σύνολο των παρεμβάσεων. Δεν είναι μυστικό ότι υπάρχουν αντιδράσεις από τις Περιφέρειες και το Ευρωκοινοβούλιο για τον περιορισμό του ρόλου τους. Η κυβέρνηση ασχολείται με το θέμα και εγώ ο ίδιος θα έχω συντονιστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις. Θέλουμε στενή συνεργασία και δομημένο διάλογο με την ΕΝΠΕ και την ΚΕΔΕ ώστε να προχωρήσουμε όσο πιο ομαλά γίνεται και να υπάρχει ο μεγαλύτερος δυνατός εθνικός συντονισμός. Τίποτα δεν είναι αυτονόητο, η πρόταση της ΕΕ μπορεί να γίνει καλύτερη, αλλά μπορεί να γίνει και χειρότερη. Γι’ αυτό χρειάζεται κινητοποίηση στο επίπεδο της κυβέρνησης, του Ευρωκοινοβουλίου και της Επιτροπής Περιφερειών», υπογράμμισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.
– Στην Εθνική Στρατηγική για την Περιφερειακή και Τοπική Ανάπτυξη: «Συνεργαζόμαστε στενά με τις Περιφέρειες και τους Δήμους και έχουμε ήδη παρουσιάσει 22 τοπικά σχέδια ανάπτυξης, έχουν αναδειχθεί και δρομολογηθεί πάνω από 300 δράσεις, ενώ στο συνεργατικό μοντέλο εργασίας συμμετέχουν περισσότεροι από 1.000 φορείς. Είναι σημαντικό να έχουμε συνεχή και εποικοδομητική συνεργασία γιατί σε αυτόν το σχεδιασμό θα βασιστεί το πρόγραμμά μας για την επόμενη τετραετία 2027-2031. Χρειαζόμαστε τις απόψεις και τη στήριξή σας για να προχωρήσουμε έχοντας πληρέστερη γνώση του πεδίου», ανέφερε ο κ. Χατζηδάκης. Ανήγγειλε επίσης ότι στις 3 Δεκεμβρίου θα συνεδριάσει το ΚΥΣΟΙΠ προκειμένου γίνει επισκόπηση της πορείας.
«Υπάρχει δέσμευση κεντρικά από την κυβέρνηση, όχι μόνο να συζητάμε μαζί σας αλλά και να προσπαθούμε να βρίσκουμε πρακτικές λύσεις προς όφελος των Περιφερειών και των πολιτών», κατέληξε ο κ. Χατζηδάκης. «Δεν υπόσχομαι θαύματα, υπόσχομαι όμως ότι – όπως έχει γίνει και μέχρι σήμερα – μπορούν να γίνουν κι άλλα σταθερά βήματα μπροστά στη συνεργασία μας. Θα δούμε σε πρώτη φάση τα όποια οικονομικά σας αιτήματα. Θέλουμε να προχωρήσουμε μαζί στην μάχη για το νέο ΕΣΠΑ 2028-2034, αλλά θέλουμε να προχωρήσουμε μαζί και στο σχέδιο για μια Ελλάδα που θα έχει ισόρροπη ανάπτυξη, μια Ελλάδα που θα έχει μέλλον όχι μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά και στην πιο μακρινή περιφέρεια».
Θ. Λιβάνιος: Στα χέρια των αιρετών σε λίγες μέρες ο νέος Κώδικας της Αυτοδιοίκησης
«Μας χωρίζουν πολύ λίγα μέτρα από το να ολοκληρωθεί κάτι το οποίο έπρεπε να γίνει γιατί ήταν μεγάλη ανάγκη», υπογράμμισε ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος μιλώντας στη γενική συνέλευση της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝΠΕ) για τον νέο Κώδικα της Αυτοδιοίκησης.
Ανακοίνωσε ότι τις επόμενες ημέρες τα δύο ανώτατα συλλογικά όργανα της αυτοδιοίκησης, η ΚΕΔΕ και η ΕΝΠΕ, θα λάβουν το σύνολο των διατάξεων του νέου Ενιαίου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης πριν αναρτηθεί για δημόσια διαβούλευση και πριν καν δοθεί για έλεγχο στα συναρμόδια υπουργεία. Όπως είπε, πρόκειται για ένα νομοσχέδιο με περισσότερα από 1.000 άρθρα, με πάνω από 1.800 σελίδες, το οποίο θα αποτελείται από πέντε βιβλία-κεφάλαια που αγγίζουν κάθε πτυχή της καθημερινότητας αλλά και του επιτελικού σχεδιασμού των δήμων και των περιφερειών.
Θα περιλαμβάνει την αλλαγή του εκλογικού νόμου της αυτοδιοίκησης με ανάδειξη των δημάρχων και των περιφερειαρχών από τον πρώτο γύρο, καταγραφή και ξεκαθάρισμα των αρμοδιοτήτων (με ιδιαίτερη έμφαση στον καθαρισμό των ρεμάτων και το οδικό δίκτυο), επικαιροποίηση όλου του νομοθετικού πλαισίου για τον έλεγχο των εκλογικών δαπανών, αλλαγές στο σύστημα διακυβέρνησης κλπ.
«Θέλουμε μια αυτοδιοίκηση με ξεκάθαρους πόρους, αρμοδιότητες και ρόλο», τόνισε ο κ. Λιβάνιος, υπογραμμίζοντας ότι οι περιφέρειες θα αποκτήσουν θεσμικό πλαίσιο μετά από 15 χρόνια λειτουργίας τους.
Ο υπουργός Εσωτερικών δεν παρέλειψε να σχολιάσει την πρόταση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ Νίκου Ανδρουλάκη που διατύπωσε προ ημερών στο συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας για πιλοτική παραχώρηση των εσόδων του ΕΝΦΙΑ στους δήμους.
Απάντησε συγκεκριμένα ότι το προτεινόμενο αυτό μέτρο θα οδηγήσει σε πολλαπλασιασμό των εσόδων σε μεγάλους και πυκνοδομημένους δήμους των αστικών κέντρων, ενώ πολλοί, κυρίως ορεινοί, δήμοι θα χάσουν τα έσοδά τους δεδομένου ότι σε 15 μήνες ο ΕΝΦΙΑ θα καταργηθεί σε οικισμούς κάτω των 1.500 κατοίκων.
Για την πρόταση εξάλλου του κ. Ανδρουλάκη για την ανάγκη μητροπολιτικής διακυβέρνησης (πέραν της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης) της Πάτρας και του Ηρακλείου Κρήτης, ο κ. Λιβάνιος ανέφερε ότι οι πόλεις αυτές έχουν αποκτήσει μητροπολιτικό χαρακτήρα από το 2010 με τις συνενώσεις των πολεοδομικών τους συγκροτημάτων σε ενιαίους δήμους.
Απαντώντας στην κριτική που άσκησε νωρίτερα στην ομιλία του ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας για την επικείμενη αλλαγή του εκλογικού νόμου της αυτοδιοίκησης, είπε ότι είναι αυτονόητη δράση της κυβέρνησης να νομοθετεί όταν εντοπίζει διάφορα προβλήματα και έθεσε το ρητορικό ερώτημα αν είναι ισχυρός ένας δήμαρχος ή περιφερειάρχης που εκλέχθηκε από το 13% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων.
Σχετικά με την προωθούμενη κατάργηση του β’ γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών, ο αρμόδιος υπουργός διερωτήθηκε αν είναι λογικό να εξαρτάται το αποτέλεσμα ενός δήμου ή μιας περιφέρειας με το αν την ίδια μέρα την ίδια Κυριακή διεξάγεται δεύτερος γύρος στον δήμο ή δεύτερος γύρος μόνο στην περιφέρεια ή και οι δύο μαζί.
Επισήμανε δε, ότι το προτεινόμενο εκλογικό σύστημα είναι το ίδιο με το οποίο εκλέχθηκε δήμαρχος Λονδίνου ο Σαντίκ Καν το 2018 και το 2021, ενώ το 2024 επανεκλέχθηκε με απολύτως πλειοψηφικό σύστημα διότι το προηγούμενο κρίθηκε ως πολύ αναλογικό.
Θ. Κοντογεώργης: 10 εθνικές πολιτικές και τα Τοπικά Σχέδια Ανάπτυξης οι δύο πυλώνες για την ανάπτυξη της περιφέρειας
Η περιφερειακή ανάπτυξη βρέθηκε στο επίκεντρο της ομιλίας που έκανε ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ, Θανάσης Κοντογεώργης στην ετήσια γενική συνέλευση της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝΠΕ).
Αρχικά, ο υφυπουργός αναφέρθηκε στις εθνικές πολιτικές της κυβέρνησης, οι οποίες συνέχονται με την περιφερειακή ανάπτυξη και απαντούν στις τοπικές ανάγκες και προτεραιότητες. Αυτές περιλαμβάνουν τη δημογραφική πρόκληση, τη διαχείριση των υδάτων και τον αντιπλημμυρικό σχεδιασμό, τον πρωτογενή τομέα, τον χωρικό σχεδιασμό, και φυσικά τις οδικές, λιμενικές, και σιδηροδρομικές διασυνδέσεις, τον συντονισμό των χρηματοδοτικών εργαλείων, τον σχεδιασμό για ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές, τη νησιωτικότητα, τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και την προσέλκυση επενδύσεων, αλλά και τον περιφερειακό σχεδιασμό στην εκπαίδευση.
Σύμφωνα με τον υφυπουργό, οι εθνικές πολιτικές πρέπει να ενσωματώνουν από την αρχή την περιφερειακή οπτική, αποτελώντας σε συνδυασμό με τα Τοπικά Σχέδια Ανάπτυξης τους δύο πυλώνες του νέου σχήματος συνεργασίας της κυβέρνησης με την αυτοδιοίκηση μέσα από την Εθνική Στρατηγική για την Περιφερειακή και Τοπική Ανάπτυξη. «Εντάσσουμε την περιφερειακή οπτική στις οριζόντιες πολιτικές και στα χρηματοδοτικά εργαλεία, αξιολογώντας τις ειδικές ανάγκες κάθε περιοχής. Η αλλαγή αυτή έρχεται σε μια κρίσιμη εθνική και ευρωπαϊκή συγκυρία για το μέλλον τής Ευρώπης και της περιφερειακής ανάπτυξης και συνδέεται με τον εθνικό στόχο για την διπλή σύγκλιση, ώστε το μέρισμα της ανάπτυξης να κατανέμεται δίκαια, αναλογικά και με ομοιογενή τρόπο σε όλες τις περιφέρειες της χώρας».
Στο νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης η κυβέρνηση νομοθετεί σχετικά, ώστε να υπάρχει συνεργασία μεταξύ φορέων που σχεδιάζουν και υλοποιούν τα τομεακά, περιφερειακά και ειδικά προγράμματα σύμφωνα με τις από κοινού συμφωνημένες προτεραιότητες που προκύπτουν μέσα από ευρείες διαδικασίες διαβούλευσης με τις τοπικές κοινωνίες. «Αξιοποιούμε αυτή τη διαβούλευση με τον καλύτερο δυνατό τρόπο εντάσσοντάς την σε έναν λεπτομερή σχεδιασμό για αυτά που θα αποτελέσουν τον οδικό χάρτη της πατρίδας μας για τα επόμενα χρόνια».
Ο υφυπουργός συνέδεσε την ανάγκη για περιφερειακή σύγκλιση με την τρέχουσα ευρωπαϊκή συζήτηση για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης και την ανάκτηση της στρατηγικής αυτονομίας της μέσα από τις απαιτούμενες αμυντικές δαπάνες. «Το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2035 που συζητείται τώρα στην ΕΕ, είναι ο νέος προϋπολογισμός – το χρηματοδοτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το 2027. Για πρώτη φορά κάθε χώρα θα αποκτήσει ένα ενιαίο εθνικό πρόγραμμα έως το 2035, το οποίο θα είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας κεντρικής κυβέρνησης και αυτοδιοίκησης. Υπάρχει πλέον σε ευρωπαϊκό επίπεδο μια κοινή κατανόηση ότι απαιτείται συστηματικότερος σχεδιασμός, γιατί οι πόροι που έχουν δαπανηθεί μέχρι τώρα δεν είχαν το απαιτούμενο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα».
Όπως εξήγησε ο Θ. Κοντογεώργης, ο σχεδιασμός για τον νέο προϋπολογισμό απαιτεί έναν ενιαίο προγραμματισμό που θα ενσωματώνει τις προτεραιότητες των εθνικών και τοπικών αρχών, τις αναγκαίες επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις, αλλά και τον συντονισμό των χρηματοδοτικών εργαλείων. «Στη νέα περίοδο θα υπάρχει ένα ενιαίο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων με συγχωνευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία. Η ελληνική κυβέρνηση έχοντας την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, θα κληθεί πιθανότατα το δεύτερο εξάμηνο του 2027 να πετύχει συμφωνία σε ευρωπαϊκό επίπεδο για το νέο προϋπολογισμό, αλλά το κοινό εθνικό πρόγραμμα θα είναι έτοιμο νωρίτερα, ώστε να εξασφαλίσουμε επαρκείς πόρους για την ισόρροπη ανάπτυξη. Για να έχει επιτυχία ένα τέτοιο πρόγραμμα θα πρέπει να ενσωματώνει το τοπικό αφήγημα και την τοπική ανησυχία. Υπηρετούμε εν τοις πράγμασι κι όχι προσχηματικά την αρχή της επικουρικότητας, μέσα από τη διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες», κατέληξε.
Απ. Τζιτζικώστας: Προς υπογραφή ο κάθετος οδικός και σιδηροδρομικός άξονας Θεσσαλονίκης-Βουκουρεστίου
Με απευθείας σύνδεση από τις Βρυξέλλες συμμετείχε στη Γενική Συνέλευση της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας, ο Απόστολος Τζιτζικώστας. Ο Ευρωπαίος επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού, αφού χαιρέτησε το Σώμα, είχε καλά νέα να μεταφέρει στην Αθήνα. Όπως είπε, πέρασαν χτες στην ΕΕ συγκεκριμένες αλλαγές, που ενισχύουν τον ρόλο των Περιφερειών και προανήγγειλε τον κάθετο οδικό και σιδηροδρομικό άξονα, που θα συνδέει τη Θεσσαλονίκη με το Βουκουρέστι, το ακριβές σχέδιο του οποίου θα υπογραφεί στις 4 Δεκεμβρίου.
Ο κ. Τζιτζικώστας ξεκίνησε λέγοντας: «Είναι ξεχωριστή τιμή για μένα να συμμετέχω σήμερα, ακόμη και από εδώ, από τις Βρυξέλλες, στη Γενική Συνέλευση της ΕΝΠΕ. Και είναι ξεχωριστή στιγμή, όχι μόνο γιατί τον χώρο αυτό τον υπηρέτησα για περισσότερα από δέκα χρόνια, με πολλή δουλειά, με ευθύνη και πίστη, αλλά και γιατί η ΕΝΠΕ ήταν, είναι και θα παραμείνει μία μεγάλη οικογένεια της ελληνικής περιφερειακής Αυτοδιοίκησης, ένας χώρος συνεργασίας και σύνδεσης δυνάμεων».
Και στη συνέχεια τόνισε: «Για πρώτη φορά δεν βρίσκομαι στη Γενική Συνέλευση, όμως δεν βρίσκομαι για έναν καλό λόγο. Κι αυτός είναι ότι στη συνεδρίαση του κολλεγίου των Επιτρόπων χτες, λάβαμε την απόφαση, μετά από πολύμηνες διαπραγματεύσεις, μετά από πολλή πίεση από την πλευρά μου, αλλά και από την πλευρά του αρμόδιου επιτρόπου Ραφαέλε Φίτο, καταφέραμε να περάσουμε πολύ συγκεκριμένες αλλαγές για τη νέα προγραμματική περίοδο, αλλαγές που ενισχύουν τον ρόλο των Περιφερειών.
Κι έτσι λοιπόν, επειδή άκουσα κάποιες από τις σημερινές εισηγήσεις, θα σας πω ότι η Ευρώπη καταλαβαίνει, αντιλαμβάνεται την ανάγκη να ενισχυθούν περεταίρω οι Περιφέρειες στον νέο προϋπολογισμό κι έτσι λοιπόν, ξαναμπαίνει στο τραπέζι, μετά και τη χτεσινή απόφαση που πήραμε, ότι οι Περιφέρειες θα πρέπει να συμμετέχουν και όχι απλά να παρακολουθούν ως θεατές, σ’ ένα μοντέλο το οποίο θα έχει κεντρικοποιηθεί, που ήταν και η ανησυχία όλων σας, όλο το προηγούμενο διάστημα.
Νομίζω ότι αυτά είναι πολύ ευχάριστα νέα, καθώς οι 13 Περιφέρειες της χώρας απέδειξαν μέσα από απανωτές κρίσεις όλα αυτά τα χρόνια, κρίσεις οικονομικές, υγειονομικές, ενεργειακές, φυσικές, κρίσεις τιμών και ακρίβειας, ότι όχι μόνο μπορούν να στέκονται όρθιες, αλλά και να κρατήσουν την κοινωνία ενωμένη. Κι αυτό είναι και το πιο στέρεο θεμέλιο, πάνω στο οποίο μπορούμε σήμερα να οικοδομήσουμε τη νέα εποχή των Περιφερειών».
Αμέσως μετά, ο κ. Τζιτζικώστας επισήμανε: «Όταν ξεκινούσαμε τη μεγάλη προσπάθεια ενίσχυσης του θεσμού πριν από δέκα χρόνια, λίγοι πίστευαν ότι οι Περιφέρειες μπορούσαν να διαχειριστούν με επάρκεια και αποτελεσματικότητα τους ευρωπαϊκούς πόρους και τα σύνθετα ευρωπαϊκά προγράμματα. Όμως, όλοι μαζί αποδείξαμε στην πράξη, ότι όχι μόνο μπορούμε να τα καταφέρουμε, εκτοξεύοντας τους ρυθμούς απορρόφησης πόρων και υλοποίησης έργων, αλλά και ότι οι Περιφέρειες είναι ο πιο ουσιαστικός, αξιόπιστος και κοντινός θεσμός διακυβέρνησης στις τοπικές κοινωνίες. Γι’ αυτό και σήμερα το αίτημα για μια ισχυρή περιφερειακή διακυβέρνηση, δεν είναι απλώς ένα θεσμικό αίτημα, όπως ήταν ενδεχομένως τα προηγούμενα χρόνια, αλλά είναι μια ιστορική ανάγκη για να γίνει η Ελλάδα ακόμη πιο ισχυρή, για να λειτουργεί η χώρα ακόμη πιο αποτελεσματικά, για να μειώσουμε τις αποστάσεις και τις καθυστερήσεις για να φτάνει η πολιτική στην κοινωνία. Η μεταρρύθμιση που έρχεται στην Αυτοδιοίκηση, η νέα Χάρτα, η μετάβαση θέλουμε να ελπίζουμε στην περιφερειακή διακυβέρνηση, είναι μια τεράστια ευκαιρία για τον τόπο, για τους πολίτες μας, για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα».
Αναφερόμενος στην ΕΕ, ο κ. Τζιτζικώστας είπε: «Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση η περιφερειακή διακυβέρνηση αποτελεί βασικό πυλώνα της Δημοκρατίας. Είναι ακριβώς εκεί, όπου η Ευρώπη μπορεί να φτάνει εκεί όπου το ευρωπαϊκό σχέδιο γίνεται πράξη. Και ως Επίτροπος μέσα από τους τομείς που έχω την ευθύνη, βλέπω κάθε μέρα τη σημασία που έχει η ενεργή συμμετοχή των Περιφερειών. Και αυτό θα το ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια. Γιατί η Ευρώπη χρειάζεται τις Περιφέρειές της και γι’ αυτό και η απόφαση που λάβαμε χτες. Γιατί χρειάζεται και τις ελληνικές Περιφέρειες, που αποδεικνύουν στην πράξη ότι μπορούν να πρωταγωνιστήσουν σε έργα υποδομής, σε επενδύσεις, στον τουρισμό, στην εξωστρέφεια, στην καινοτομία, στην αλληλεγγύη, αλλά και στην κοινωνική συνοχή».
Στο σημείο αυτό ο Ευρωπαίος επίτροπος μίλησε για τη σιδηροδρομική σύνδεση της Θεσσαλονίκης με το Βουκουρέστι:
«Οι μεταφορές και ο τουρισμός είναι δύο μεγάλοι μοχλοί ανάπτυξης, από τα μεγάλα αστικά κέντρα μέχρι τα πιο απομακρυσμένα νησιά και ορεινά χωριά, γιατί όταν επενδύουμε στα σύγχρονα δίκτυα, σε έξυπνες μετακινήσεις, σε βιώσιμες μεταφορές, σε σύγχρονα τουριστικά κέντρα, δεν χτίζουμε μόνο υποδομές, χτίζουμε ισχυρές τοπικές οικονομίες, δημιουργούμε ευκαιρίες. Έτσι λοιπόν, από την πρώτη στιγμή που ανέλαβα ως επίτροπος, έθεσα ένα συγκεκριμένο έργο ως κορυφαίο στην ατζέντα της Ευρώπης. Κι αυτό δεν είναι άλλο από τον κάθετο οδικό και σιδηροδρομικό άξονα, που θα συνδέει τη Θεσσαλονίκη με το Βουκουρέστι. Και μετά από συναντήσεις με τους αρμόδιους υπουργούς βρίσκομαι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσω ότι στις 4 Δεκεμβρίου, εδώ στις Βρυξέλλες, θα υπογράψουμε μαζί με τους τρεις υπουργούς ένα σχέδιο ακριβές με σφιχτά χρονοδιαγράμματα, ένα σχέδιο δράσης που θα μας επιτρέψει να ξεκινήσουν άμεσα τα έργα, προκειμένου τελικά η Ελλάδα να ενωθεί με τη Ρουμανία με σιδηρόδρομο και με δρόμο, με σύγχρονο αυτοκινητόδρομο.
Καταλαβαίνετε τα πλεονεκτήματα αυτού του έργου. Στρατηγικά η Ελλάδα μπαίνει σε άλλη πίστα. Και βέβαια ενισχύεται η ασφάλεια της Ευρώπης, γιατί ενώνεται όχι μόνο η Ελλάδα με τη Ρουμανία, αλλά ταυτόχρονα το Αιγαίο με τη Μαύρη Θάλασσα και τον Εύξεινο Πόντο. Καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτό για την ασφάλειά μας, για τις μεταφορές, για το εμπόριο, για την εξωστρέφεια, για τον τουρισμό. Γιατί ουσιαστικά πια η Ελλάδα συνδέεται με την Κεντρική Ευρώπη. Κι έτσι λοιπόν, το επόμενο διάστημα θα έχουμε να ανακοινώσουμε πολύ σημαντικές πρωτοβουλίες».
Ο κ. Τζιτζικώστας πρόσθεσε πως ο τίτλος «Επανεκκίνηση» που επιλέχθηκε για τη Γενική Συνέλευση, έχει τεράστια σημασία σε μια εποχή μεγάλων προκλήσεων, που απαιτεί τολμηρές αποφάσεις. Ευχαρίστησε τον υπουργό Εσωτερικών Θεόδωρο Λιβάνιο, για τη δουλειά που έχει κάνει, λέγοντας πως «θεωρώ ότι είναι από τους καλύτερους υπουργούς Εσωτερικών, που γνώρισε ποτέ η Ελλάδα» και κατέληξε:
«Οι Περιφέρειες λοιπόν θα αποκτήσουν πιο ουσιαστικό ρόλο, μεγαλύτερης ευθύνης και εμπιστοσύνης. Μια ισχυρή Ευρώπη χτίζεται με ισχυρές Περιφέρειες, χτίζεται με μια δυνατή Ελλάδα που προχωρά, μια Ελλάδα με δυνατές τοπικές κοινωνίες».
Ψήφισμα για τον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Η ετήσια Γενική Συνέλευση της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας, συνεδριάζοντας σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα αναζητά μια σύγχρονη, αποτελεσματική και λειτουργική αρχιτεκτονική διακυβέρνησης, εξέτασε με αίσθημα ευθύνης τις θεσμικές εξελίξεις που επηρεάζουν τον ρόλο και τις προοπτικές της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης.
Η πολυετής εμπειρία των Περιφερειών της χώρας, όχι μόνο στην άσκηση των αρμοδιοτήτων τους αλλά και στη διαχείριση ιδιαιτέρως κρίσιμων καταστάσεων, η συσσωρευμένη τεχνογνωσία και η ανάγκη σύγκλισης με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, καθιστούν ώριμη τη συζήτηση για μια ουσιαστική ενδυνάμωση του Περιφερειακού επιπέδου διακυβέρνησης.
Με την επίγνωση ότι η ενίσχυση της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης δεν αποτελεί συντεχνιακό αίτημα των συμμετεχόντων στην Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση αλλά κρίσιμη παράμετρο για τη Δημοκρατία, την ανάπτυξη και την αποτελεσματικότητα του κράτους, η Γενική Συνέλευση διατυπώνει τις θέσεις και τις προτάσεις της, χαράσσοντας την πορεία προς ένα ώριμο, ευρωπαϊκού τύπου σύστημα Περιφερειακής Διακυβέρνησης.
Με αυτό ως δεδομένο, η Γενική Συνέλευση χαιρετίζει την πρωτοβουλία του Υπουργού Εσωτερικών κ. Θεόδωρου Λιβάνιου να προχωρήσει στη σύνταξη του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, την κωδικοποίηση του πολύπλοκου και δαιδαλώδους θεσμικού πλαισίου της Αυτοδιοίκησης στη χώρα μας, έργο που αποτελούσε επί σειρά ετών πάγιο αίτημα της Αυτοδιοίκησης. Χαιρετίζουμε την κωδικοποίηση του θεσμικού πλαισίου ως ιστορική ευκαιρία, διότι τώρα πια, με σαφώς αποτυπωμένο το status της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης, μπορούμε να προχωρήσουμε στο επόμενο βήμα που η χώρα έχει ανάγκη. Για να ενδυναμωθεί ο ρόλος των Περιφερειών και να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις για μια πραγματική μετάβαση σε ένα νέο, αποτελεσματικό υπόδειγμα Περιφερειακής Διακυβέρνησης, που παραμένει θεμελιώδης πυλώνας της αρχιτεκτονικής ενός σύγχρονου κράτους.
Η συγκυρία αυτή επιτρέπει να αναδειχθούν με σαφήνεια οι ανάγκες, τα εργαλεία και οι εγγυήσεις που απαιτούνται για να λειτουργήσουν οι Περιφέρειες με μεγαλύτερη θεσμική καθαρότητα, επιχειρησιακή επάρκεια και ουσιαστικό προσανατολισμό και αποτελεσματικότητα ως στις ανάγκες των πολιτών.
Η Περιφερειακή Διακυβέρνηση που επιδιώκουμε είναι εθνική ανάγκη. Στην πράξη, οι Περιφέρειες έχουν ήδη αποδείξει τον κρίσιμο ρόλο τους στη χάραξη και υλοποίηση πολιτικών με αναπτυξιακό, κοινωνικό, περιβαλλοντικό και επιχειρησιακό αποτύπωμα. Η συμβολή τους στη διαμόρφωση της Ελλάδας του μέλλοντος καθιστά επιτακτική την αναβάθμιση του θεσμικού τους ρόλου.
Η Ένωση Περιφερειών Ελλάδας διαχρονικά υποστήριξε τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου που διέπει την οργάνωση και λειτουργία του Ελληνικού Κράτους, καθώς και την ανάγκη να αποκτήσει η Τοπική Αυτοδιοίκηση ένα σαφέστερο, ουσιαστικότερο και λειτουργικότερο ρόλο. Η προσέγγιση αυτή εδράζεται σε τεκμηριωμένη μελέτη των ευρωπαϊκών εξελίξεων και στη διαπίστωση ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ευρώπη αποτελεί βασικό πυλώνα δημοκρατικής διακυβέρνησης και δημόσιων πολιτικών. Είναι χαρακτηριστικό ότι: το 60% των δημόσιων επενδύσεων, το 30% των δημόσιων δαπανών, το 90% των δράσεων για το περιβάλλον και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, καθώς και το 60% του προϋπολογισμού και το 70% των δράσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υλοποιούνται από Περιφέρειες και Δήμους της Ευρώπης.
Είναι πρόδηλη συνεπώς η σημασία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως θεσμού που πρέπει να τεθεί στο επίκεντρο της έννοιας της αποκέντρωσης της διαμόρφωσης και άσκησης της κρατικής εξουσίας.
Η αποκέντρωση μέχρι σήμερα στην ελληνική πραγματικότητα, έχει γίνει αντιληπτή ως μια μορφή απλής διαμόρφωσης του τρόπου άσκησης της κεντρικής κρατικής εξουσίας. Ζητούμενο είναι να αποκτήσει πλέον, ως έννοια, νέα πολιτική ουσία και ανάλογο θεσμικό περιεχόμενο, το οποίο δεν θα εξαντλείται σε δομές αποκεντρωμένης λειτουργίας της κεντρικής διοίκησης αλλά θα εμπεριέχει την πραγματική άσκηση εξουσίας από δημοκρατικά νομιμοποιημένους θεσμούς που θα έχουν την ευθύνη όχι μόνο διοίκησης αλλά διακυβέρνησης σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ο Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας, τον οποίο έχει κυρώσει η χώρα μας, αποτελεί ένα πολύτιμο και δεσμευτικό οδηγό προς την κατεύθυνση αυτή. Και οι Ελληνικές Περιφέρειες, με αιρετές αρχές, πρέπει να αποκτήσουν αυτή την προοπτική. Με βάση τις ανωτέρω αρχές, η πρόταση της ΕΝΠΕ οργανώνεται σε πέντε κρίσιμους άξονες:
Α) Το είδος της εξουσίας που ασκούν οι Περιφέρειες
Είναι αναπόδραστη προτεραιότητα να προσδιορίσουμε το είδος και το περιεχόμενο της εξουσίας που καλούνται να ασκήσουν οι Περιφέρειες. Στη χώρα μας η σημερινή δομή περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα των Περιφερειών να σχεδιάζουν και να υλοποιούν πραγματικές πολιτικές και τις καθιστά περισσότερο εκτελεστικό βραχίονα παρά θεσμό διακυβέρνησης. Τα περιθώρια σχεδιασμού και υλοποίησης πρωτογενών πολιτικών επιλογών και αποφάσεων σε περιφερειακό επίπεδο είναι τόσο περιορισμένα, που σε συνδυασμό με την έλλειψη πρόβλεψης και παροχής των αναγκαίων πάσης φύσεως πόρων, καθιστούν κάθε σχετική πρωτοβουλία ελλιπή αν όχι θνησιγενή. Ζητούμενο, λοιπόν, είναι μια στρατηγική αλλαγή παραδείγματος.
Η έννοια της περιφερειακής διακυβέρνησης ξεπερνά τα όρια της περιφερειακής αυτοδιοίκησης καθώς περιλαμβάνει τη θεσμική δυνατότητα για τις Περιφέρειες, ως αιρετούς φορείς εξουσίας, να ρυθμίζουν και να διευθύνουν τις δημόσιες υποθέσεις που αναλαμβάνουν, επιλέγοντας τις δικές τους προτεραιότητες και διαμορφώνοντας στρατηγικές προς όφελος των κατοίκων τους, εκδίδοντας πράξεις με διαπλαστικό περιεχόμενο που δημιουργούν ή μεταβάλλουν έννομες σχέσεις, σε κανονιστικό ή ατομικό επίπεδο και να μην περιορίζονται στη διεκπεραίωση υποθέσεων συλλογικού ή ατομικού χαρακτήρα. Η απόκτηση πρωτογενούς κανονιστικής αυτονομίας και αρμοδιότητας υπέρ των Περιφερειών αποτελεί καθοριστικής σημασίας βήμα για την ανανέωση, τον εκσυγχρονισμό και, εν τέλει, τη βελτίωση της οργάνωσης και λειτουργίας του ελληνικού κράτους σε περιφερειακό επίπεδο. Σε αυτό δε το πλαίσιο, είναι ανάγκη να δοθούν ευρύτερες -από τις σήμερα πενιχρές – δυνατότητες διαχείρισης του ανθρωπίνου δυναμικού. Η νομοθεσία μπορεί να καθορίσει τον βαθμό και τα πεδία κανονιστικής αυτονομίας των Περιφερειών, δημιουργώντας συνθήκες περιφερειακής διακυβέρνησης, με την παροχή της δυνατότητας θέσπισης γενικών ρυθμίσεων τοπικής ισχύος μέσω της έκδοσης κανονιστικών πράξεων. Σε συναρμογή με ένα πλαίσιο εθνικών προτεραιοτήτων, αλλά με εναργή τοπική ματιά και σχεδιασμό από κάτω προς τα πάνω.
Β) Δημοκρατική νομιμοποίηση και λογοδοσία
Η διακυβέρνηση και η ουσιαστική δυνατότητα άσκησής της αποτελούν τη μία όψη της εκχώρησης εξουσίας. Η άλλη, εξίσου κρίσιμη και αναπόσπαστη σε κάθε δημοκρατικό σύστημα, είναι η λογοδοσία. Οι αιρετές περιφερειακές αρχές δεν βρίσκονται πάνω από τον νόμο· αντίθετα, αποτελούν τους φυσικούς εγγυητές της εφαρμογής του σε περιφερειακό επίπεδο. Γι’ αυτό και η λογοδοσία τους δεν μπορεί να στρέφεται προς μηχανισμούς της κεντρικής διοίκησης, αλλά προς τους πολίτες που τους εξέλεξαν και που αναμένουν από αυτούς να υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον με τρόπο διακριτό και προσαρμοσμένο στις ανάγκες της περιφέρειάς τους. Ο διοικητικός έλεγχος νομιμότητας, ως θεσμική ασφαλιστική δικλείδα, πρέπει να είναι σαφώς οριοθετημένος, ώστε να ανταποκρίνεται στην αντίληψη της περιφερειακής διακυβέρνησης και να μην ακυρώνει στην πράξη την πρωτογενή ευθύνη και εξουσία των αιρετών. Πρέπει να αποκλειστεί ρητά κάθε έλεγχος σκοπιμότητας από ελεγκτικές, διοικητικές και διαχειριστικές αρχές. Γιατί οδηγεί στη διοικητική υποκατάσταση των περιφερειακών οργάνων και στην αναίρεση της δημοκρατικής εντολής. Δεν είναι τυχαίο ότι η άσκηση εξουσίας από τις Περιφερειακές Αρχές δεν εκλαμβάνεται, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μόνο ως δικαίωμα αλλά ως παροχή πραγματικής ικανότητας λειτουργίας διακυβέρνησης στην πράξη, η οποία έχει χαρακτήρα θεσμικής εγγύησης η οποία διαφυλάσσεται ακόμη και δικαστικά, ως συστατικό στοιχείο του δημοκρατικού κεκτημένου.
Αντίστοιχα, κρίνεται απαραίτητος ο θεσμικός εξορθολογισμός της λειτουργίας των συλλογικών οργάνων κατά τρόπο που να αναβαθμίζει ποιοτικά τη λειτουργία τους και να εστιάζει στα πραγματικά διακυβεύματα της Περιφέρειας και των πολιτών της.
Γ) Αρμοδιότητες
Κρίσιμο ζήτημα για το μέλλον της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης είναι ο σαφής προσδιορισμός του περιεχομένου των αρμοδιοτήτων της. Το πεδίο ευθύνης τους περιλαμβάνει δημόσιες υποθέσεις. Ο προσδιορισμός του εύρους και της φύσης των υποθέσεων που εμπίπτουν στην δικαιοδοσία των Περιφερειών με αναφορές σε χαρακτηρισμούς τοπικού χαρακτήρα, εκτός από τον συχνά αυθαίρετο χαρακτήρα του, συνεπάγεται αοριστία και δυσκολία ερμηνείας και τελικά σε περιορισμό της ίδιας της αρμοδιότητας. Το κριτήριο προσδιορισμού πρέπει να είναι ποιοτικό και όχι ποσοτικό. Να αναγνωρίζει τις Περιφέρειες ως θεσμικούς φορείς άσκησης εξουσίας μιας σύγχρονης δημοκρατικής Πολιτείας.
Η μέχρι σήμερα εμπειρία αποδεικνύει ότι οι Περιφέρειες συμμετέχουν ήδη σε ένα ευρύ φάσμα δημόσιων πολιτικών, πολύ πέρα από στενά οριοθετημένους τομείς. Το κριτήριο προσδιορισμού της περιφερειακής αρμοδιότητας πρέπει να είναι λειτουργικό και να ακολουθεί την ευρωπαϊκά κατοχυρωμένη αρχή της επικουρικότητας, ήτοι οι αρμοδιότητες να ασκούνται, κατά προτίμηση, από τις αρχές που βρίσκονται πλησιέστερα στον πολίτη. Και εάν υπάρχει βούληση για ανάθεση αρμοδιότητας σε άλλη αρχή θα πρέπει να τεκμηριώνεται με βάση τη φύση του επιδιωκόμενου δημόσιου συμφέροντος και τις απαιτήσεις αποτελεσματικότητας και οικονομίας της σχετικής δράσης.
Παράλληλα υπάρχουν υποθέσεις, ο χειρισμός των οποίων σε ρυθμιστικό και εκτελεστικό επίπεδο επιτάσσει συνέργειες μεταξύ διαφόρων επιπέδων της κρατικής εξουσίας. Ο συντονισμός και σαφής προσδιορισμός των ορίων αρμοδιότητας του κάθε επιπέδου είναι αναγκαίος όρος αποτελεσματικής δράσης, αλλά όμως σε καμία περίπτωση αυτή η συνθήκη δεν πρέπει να αποτελέσει αφορμή για παραχώρηση αρμοδιοτήτων δευτερευούσης σημασίας που να σηματοδοτούν ένα περιθωριακό ρόλο για τις Περιφέρειες. Αντιθέτως, πρέπει να οδηγήσει στην απόδοση σε αυτές αρμοδιοτήτων διαμόρφωσης και υλοποίησης δημόσιων πολιτικών με σημείο αναφοράς την ικανοποίηση των αναγκών των πολιτών που εμπίπτουν στο γεωγραφικό πεδίο αναφοράς τους. Και πάντα με την αντίστοιχη και ταυτόχρονη εξασφάλιση της οικονομικής δυνατότητας για άσκηση της όποιας αρμοδιότητας, αφού στο σημερινό διοικητικό και οικονομικό περιβάλλον οι Περιφέρειες συχνά λειτουργούν ως οι «συνήθεις ύποπτοι» μη άσκησης μιας αρμοδιότητας για την οποία όμως ουδέποτε απέκτησαν τους οικονομικούς πόρους για να την ασκήσουν.
Δ) Οικονομικοί πόροι
Κρίσιμο ζήτημα που καθιστά την προοπτική της Περιφερειακής Διακυβέρνησης ως μια ρεαλιστική επιλογή είναι η παροχή θεσμικών εργαλείων, ανθρώπινου δυναμικού και οικονομικών πόρων προς τις Περιφέρειες.
«Οι Περιφέρειες έχουν τα λεφτά» είναι μια ταμπέλα την οποία δεν μπορούμε να υπηρετήσουμε, αφού δεν πρόκειται για πραγματικότητα, αλλά για φήμη. Σήμερα οι ΚΑΠ, η μοναδική, ουσιαστικά, πηγή εσόδων των Περιφερειών, οριακά καλύπτουν το κόστος των λειτουργικών δαπανών τους.. Οι πάσης φύσεως συντηρήσεις όπως του εθνικού οδικού δικτύου και οι καθαρισμοί των ρεμάτων, πληρώνονται μέσα από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ), παρότι:
– δεν αποτελούν έργα αναπτυξιακού χαρακτήρα,
– σχετικός κωδικός για τις συγκεκριμένες, υποχρεωτικές, εργασίες δημιουργήθηκε μόλις πριν από λίγους μήνες και
– οι αποφάσεις ένταξης έργων και δράσεων στα Περιφερειακά Προγράμματα Ανάπτυξης (ΠΠΑ) δεν υπογράφονται από τον Περιφερειάρχη, αλλά από το Υπουργείο Οικονομικών!
Είναι αδήριτη ανάγκη πλέον να εισαχθεί για πρώτη φορά στη νομοθεσία της χώρας Περιφερειακό Τέλος Ανάπτυξης, ένα εργαλείο που να συνδέει άμεσα την αναπτυξιακή δραστηριότητα που λαμβάνει χώρα εντός κάθε Περιφέρειας με την ενίσχυση των ίδιων πόρων της. Ένα Ανταποδοτικό Τέλος, υπέρ των Περιφερειών της χώρας, στον καθορισμό του οποίου αποφασιστικό ρόλο θα έχει το Περιφερειακό Συμβούλιο, με σκοπό τη χρηματοδότηση δράσεων βιώσιμης ανάπτυξης, υποδομών, και ενίσχυσης της κοινωνικής και οικονομικής συνοχής των Περιφερειών.
Ε) Θεσμικές μεταρρυθμίσεις
Για να έχουν πραγματικά τη δυνατότητα οι Περιφέρειες να ρυθμίζουν και να διευθύνουν τις υποθέσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά τους χρειάζονται:
α) ευέλικτο θεσμικό πλαίσιο, στη διαμόρφωση (ή έστω την εξειδίκευση) του οποίου να έχουν ενεργό και αποφασιστικό ρόλο ώστε να αποκτήσουν τα απαραίτητα νομικά και επιχειρησιακά εργαλεία,
β) σαφή καταστατική θέση των αιρετών οργάνων που να επιτρέπει την ελεύθερη άσκηση της εντολής τους,
γ) δυνατότητα προσέλκυσης επαρκούς σε πλήθος και κατάρτιση προσωπικού για την επιτέλεση της αποστολής τους,
δ) σαφές υπηρεσιακό καθεστώς προσωπικού που να εδράζεται στις αρχές της αξιοκρατίας και της ικανότητας,
ε) επαρκείς (με τις αρμοδιότητες τους) ίδιους οικονομικούς πόρους που να μπορούν να διαθέσουν ελεύθερα κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους,
στ) δυνατότητα απόκτησης πόρων από τοπικούς φόρους και τέλη των οποίων το ύψος έχουν το δικαίωμα να ορίζουν, ως αξιόχρεα νομικά πρόσωπα.
ζ) συστήματα χρηματοδότησης της δράσης τους τα οποία να είναι επαρκώς διαφοροποιημένα και εξελικτικά ώστε να τους επιτρέπουν να ακολουθούν όσο είναι δυνατόν στην πράξη την πραγματική εξέλιξη του κόστους της άσκησης των αρμοδιοτήτων τους,
η) δυνατότητα πρόσβασης στην εθνική αγορά κεφαλαίων, προκειμένου να χρηματοδοτούν τις επενδυτικές τους δαπάνες.
θ) Για να λειτουργήσει αποτελεσματικά μια μεγάλη αστική περιοχή, πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενιαίο σύνολο, τουλάχιστον σε ορισμένα στρατηγικά πεδία. Το πρώτο βήμα έγινε με τον «Καλλικράτη», στο πλαίσιο του οποίου νομοθετήθηκαν για πρώτη φορά μητροπολιτικές λειτουργίες στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης και της Αττικής. Ήλθε, επιτέλους, η ώρα, 15 χρόνια μετά τον ‘Καλλικράτη’, να μεταβιβαστούν στο σύνολό τους οι αρμοδιότητες μητροπολιτικού χαρακτήρα στις δύο μητροπολιτικές περιοχές που έχουν νομοθετηθεί ,σε αυτές της Αττικής και της Μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης και να προχωρήσουμε σε ένα νέο, σύγχρονο μοντέλο Μητροπολιτικής Διακυβέρνησης, με τις Περιφέρειες να μπορούν να διαδραματίσουν κεντρικό συντονιστικό ρόλο σε επιπλέον πεδία, όπως π.χ. το κυκλοφοριακό, τα θέματα ασφάλειας στις γειτονιές, όπως άλλωστε συμβαίνει σε όλες τις μεγαλουπόλεις.
Με βάση τις ανωτέρω θέσεις, η ΕΝΠΕ, ανταποκρίνεται θετικά στην πρωτοβουλία της κυβέρνησης για την αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου που διέπει την Αυτοδιοίκηση, επιδιώκοντας όχι απλώς την κωδικοποίηση του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου αλλά, ταυτόχρονα, τον εμπλουτισμό του ως το βασικό πολιτικό και ρυθμιστικό πλαίσιο μιας νέας μορφής διακυβέρνησης, ακολουθώντας τα καλύτερα ευρωπαϊκά πρότυπα και έχοντας τα αναγκαία θεσμικά εργαλεία και οικονομικά μέσα που συνθέτουν την ουσία της μετάβασης από την Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση στην Περιφερειακή Διακυβέρνηση.
Η ετήσια Γενική Συνέλευση της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας καλωσορίζει την πρωτοβουλία σύνταξης του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης και:
– Εγκρίνει τις παραπάνω θέσεις ως θεμελιώδες πλαίσιο για τη μεταρρύθμιση της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης.
– Υποστηρίζει την ανάγκη μετάβασης σε ένα μοντέλο Περιφερειακής Διακυβέρνησης όπου οι Περιφέρειες καλούνται να λειτουργήσουν πραγματικά ως φορείς δημοκρατικά νομιμοποιημένης εξουσίας, με συγκεκριμένες εδαφικές, οικονομικές και κοινωνικές αναφορές.
– Ζητά ένα πλαίσιο διοίκησης με ορθολογική διάρθρωση αρμοδιοτήτων, η άσκηση των οποίων θα υποστηρίζεται από κατάλληλα θεσμικά εργαλεία, ανθρώπινο δυναμικό και οικονομικούς πόρους.
– Διεκδικεί την κατοχύρωση σταθερού συστήματος χρηματοδότησης και την παροχή ίδιων πόρων, συμπεριλαμβανομένων ανταποδοτικών τελών καθοριζόμενων από τα Περιφερειακά Συμβούλια.
– Θεωρεί την παρούσα θεσμική συγκυρία ιστορική ευκαιρία για θετική απόκριση της χώρας στην πρόκληση να υιοθετήσει τα καλύτερα ευρωπαϊκά πρότυπα αποκέντρωσης.
– Επιβεβαιώνει τον ρόλο των Περιφερειών ως θεματοφυλάκων των βασικών ευρωπαϊκών αρχών της επικουρικότητας, της εγγύτητας και της ενεργού συμμετοχής, που αποτελούν θεμέλιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και της δημοκρατικής λειτουργίας του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.
– Καλεί την Κυβέρνηση να διαμορφώσει, σε συνεργασία με την ΕΝΠΕ, ένα πλήρες και λειτουργικό πλαίσιο μετάβασης από την Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση στην Περιφερειακή Διακυβέρνηση.
Ο στόχος παραμένει σταθερός και αδιαπραγμάτευτος: η σύγκλιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Η Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση στη χώρα μας οφείλει να προσεγγίσει το ευρωπαϊκό πρότυπο, όπως διαμορφώνεται σε ώριμες αποκεντρωμένες πολιτείες. Ένα μοντέλο όπου η αυτοδιοίκηση διαθέτει ενισχυμένο ρόλο, αυξημένη ευθύνη, επαρκείς πόρους, θεσμικές δυνατότητες και ένα φιλικό περιβάλλον υλοποίησης των σχεδιασμών της.
Η συγκυρία αποτελεί ιστορική ευκαιρία για τη μετάβαση από την Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση στην Περιφερειακή Διακυβέρνηση, με ουσιαστική ενδυνάμωση των περιφερειακών θεσμών και με ξεκάθαρη προσήλωση σε μια σύγχρονη, αποτελεσματική αρχιτεκτονική διακυβέρνησης.